[Ιστορίες] Πορτρέτα μιας χώρας

Ζαν Πιερ Καρένζι, δράστης: «Είχα ένα βάρος στη συνείδησή μου, και όταν την έβλεπα ένιωθα μεγάλη ντροπή. Πήγα στο σπίτι της και ζήτησα συγγνώμη. Μέχρι τώρα, έχουμε καλές σχέσεις».

Βιβιάν Νουιραμάνα, επιζήσασα: «Σκότωσε τον πατέρα μου και τρεις αδελφούς μου. Εκανε αυτούς τους φόνους μαζί με άλλους, αλλά ήρθε σε εμένα μόνος και ζήτησε συγχώρεση. Μαζί με μια ομάδα άλλων δραστών που είχαν κάνει φυλακή, με βοήθησε να χτίσω ένα σπίτι με σκεπή. Τον φοβόμουν – τώρα που τον συγχώρεσα νιώθω την ψυχή μου πιο ήρεμη».

Θύτες και θύματα ποζάρουν μαζί. Κάποιες φορές, αγγίζουν ή ακουμπούν ο ένας τον άλλον και άλλες φροντίζουν να μην έχουν καθόλου επαφή. Είναι πάντως εκεί, μαζί: Χούτου που ζήτησαν και έλαβαν συγχώρεση από Τούτσι που επέζησαν των εγκλημάτων τους. Είκοσι χρόνια μετά τη γενοκτονία της Ρουάντα, πελώρια πορτρέτα, έργα του φωτογράφου Πίτερ Χιούγκο, εκτίθενται αυτές τις ημέρες σε υπαίθριες γκαλερί στη Χάγη – προτού μεταφερθούν στο φυσικό τους περιβάλλον, τον τόπο της γενοκτονίας.

Τζουβενάλ Νζαμπαμουίτα, δράστης: «Πέρασα εννιάμισι χρόνια στη φυλακή. Οταν βγήκα, πήγα να τη βρω και της ζήτησα συγχώρεση. Της είπα πως θα τη στηρίξω με ό,τι μέσο διαθέτω. Λεηλάτησα και έκαψα το σπίτι της. Ο ίδιος μου ο πατέρας συμμετείχε στον φόνο των παιδιών της. Ικέτευσα έλεος και για αυτόν».

Κανσίλντε Καμπούντου, επιζήσασα: «Ο άνδρας μου κρυβόταν, τον βρήκαν και τον σκότωσαν. Μία εβδομάδα μετά, επέστρεψαν και σκότωσαν τους δύο μου γιους. Ηλπιζα πως οι κόρες μου θα γλίτωναν, αλλά τις πήραν στο χωριό του συζύγου μου και τις σκότωσαν και τις πέταξαν στο αφοδευτήριο. Δεν κατάφερα να τις βγάλω από αυτήν την τρύπα. Οι αγαπημένοι μου ποτέ δεν θα γυρίσουν πίσω. Κι εγώ δεν μπορούσα να ζήσω ολομόναχη – αν αρρώσταινα, ποιος θα έμενε στο προσκεφάλι μου και αν κινδύνευα και φώναζα βοήθεια, ποιος θα ερχόταν; Προτίμησα να συγχωρήσω».   

Συμμετείχαν όλοι σε ένα πρόγραμμα της Ενωσης Ταπεινός και Αθώος. Η μη συμβουλευτική οργάνωση δουλεύει κάθε φορά για μήνες στη Ρουάντα με μικρές ομάδες Χούτου και Τούτσι. Οι άνθρωποι αυτοί είναι υποχρεωμένοι να συμβιώσουν. Τις περισσότερες φορές, η συγχώρεση είναι προϊόν ανάγκης, η συμφιλίωση μια πρακτική αναγκαιότητα. Αλλά αυτό δεν αναιρεί κάτι από τη δύναμή της.