Επιβεβαίωσαν τον Καντ!

Η επιστημονική – πειραματική – επιβεβαίωση βασικών αρχών της φιλοσοφίας αποτελεί κάτι το σπάνιο. Συνέβη όμως πρόσφατα χάρη στην Ελίζαμπεθ Σπέλκε, καθηγήτρια Γνωστικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, και τρεις συνεργάτιδές της από το Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας και το Πανεπιστήμιο Ντεκάρτ του Παρισιού. Οι τέσσερις ερευνήτριες κατάφεραν να επαληθεύσουν μία από τις πιο βασικές θεωρίες της σκέψης του γερμανού φιλοσόφου Ιμάνουελ Καντ, σύμφωνα με την οποία οι έννοιες του χρόνου, του χώρου και των αριθμών είναι έμφυτες στους ανθρώπους.

Η έκθεσή τους δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος των Πρακτικών της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ. Επί σειρά ετών, η Σπέλκε μελετούσε τη γνωστική βάση της αριθμητικής και της αντίληψης της διάστασης του χώρου. «Ανακαλύψαμε ότι τα νεογέννητα είναι ευαίσθητα στους αριθμούς και ότι μεγαλύτερα μωρά, ηλικίας μόλις 5 μηνών, παρατηρούν τη συσχέτιση μεταξύ αριθμών που αυξάνονται ή μειώνονται και μεταξύ διαφορετικών, μικρών ή μεγαλύτερων, χώρων. Οπότε επιλέξαμε να μελετήσουμε καλύτερα την πηγή αυτής της ικανότητας. Στο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε οι αριθμοί, οι διαστάσεις και οι διάρκειες αποτελούν ένα ενιαίο σύνολο. Μια πολυάριθμη σειρά αντικειμένων καταλαμβάνει μεγαλύτερο χώρο, ενώ οι πολυάριθμες αλληλουχίες ήχων έχουν μεγαλύτερη διάρκεια. Σκοπός μας ήταν να διαπιστώσουμε εάν αυτές οι συσχετίσεις μαθαίνονται ή είναι έμφυτες» εξήγησε η Σπέλκε στην ιταλική εφημερίδα «Κοριέρε ντέλα Σέρα», προσδιορίζοντας ότι τα τελευταία πειράματά τους πραγματοποιήθηκαν σε νεογέννητα μωρά τα οποία δεν έχουν καμία προηγούμενη εμπειρία των συγκεκριμένων συσχετίσεων.

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ. Μία από τις ερευνήτριες τοποθέτησε μια μεγάλη οθόνη μπροστά από μερικά νεογέννητα, τα οποία άκουγαν ακολουθίες ήχων διάρκειας από ένα έως δύο λεπτά. Καθώς τα μωρά άκουγαν τις συγκεκριμένες ηχητικές ακολουθίες, στην οθόνη εμφανίζονταν πολυάριθμα ή λιγότερο πολυάριθμα σύνολα αντικειμένων ή γραμμές διαφορετικού μήκους. Καταγράφοντας το βλέμμα των νεογέννητων, οι ερευνήτριες διαπίστωσαν πως, όπως ακριβώς και οι ενήλικοι, τα μωρά παρατηρούσαν με μεγαλύτερη προσοχή γεγονότα τα οποία συνδέονται μεταξύ τους – κάθε φορά που άκουγαν μια ηχητική αλληλουχία σχετικά μεγάλης διάρκειας τα νεογέννητα έστρεφαν το βλέμμα τους προς μια εικόνα που παρουσίαζε ένα πολυάριθμο σύνολο αντικειμένων (12 κύκλων για παράδειγμα) ή μια γραμμή σχετικά μεγάλου μήκους.

Πώς ακριβώς όμως αποδεικνύεται ότι οι έννοιες των αριθμών, του χώρου και του χρόνου δεν είναι καν έννοιες, αλλά έμφυτες γνωστικές κατηγορίες του ανθρώπου; «Οι ήχοι μπορούν να ακουστούν και στο εσωτερικό της μήτρας, οπότε αφηρημένα θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι η συσχέτιση μεταξύ ενός ήχου και μιας διάρκειας γίνεται αντιληπτή πριν από τη γέννα» εξηγεί η αμερικανίδα ψυχολόγος. «Αλλά σίγουρα δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή η συσχέτιση μεταξύ μιας διάρκειας και ενός οπτικού ερεθίσματος. Συμπεραίνουμε οπότε ότι τα νεογέννητα δεν μπορούν να έχουν κατανοήσει, βάσει των προηγούμενων εμπειριών τους, τον συσχετισμό μεταξύ γραμμών μεγάλου μήκους, πολυάριθμων συνόλων αντικειμένων και ηχητικών αλληλουχιών μεγάλης διάρκειας».

Σύμφωνα με τη Σπέλκε, είναι σαφώς πιο εύλογο να υποθέσουμε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ήδη προγραμματισμένος να πραγματοποιεί αυτούς τους βασικούς συνδυασμούς.

Ο Ιμάνουελ Καντ (1724 – 1804) είναι ο συγγραφέας της περίφημης «Κριτικής του Καθαρού Λόγου». Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα του, στο οποίο υποστηρίζει ότι οι έννοιες του χώρου και του χρόνου ενυπάρχουν στον άνθρωπο.