[Κιόσκι] H κούκλα και το σημειωματάριο

«Πρέπει να διαλέξεις: την αγαπημένη σου κούκλα ή το σημειωματάριο γραμμένο με τόσο μικροσκοποπικά γράμματα που σχεδόν δεν διαβάζεται;». Η Ελιζαμπέτ ήταν πέντε χρονών όταν υποχρεώθηκε να το σκάσει με την αδελφή της, την Ντενίζ, για να μην πέσει στα χέρια των Ναζί. Την πρώτη νύχτα κρύφτηκαν στο σπίτι ενός καθολικού συνταξιούχου στην επαρχία του Μπορντό. Η τελευταία συμβουλή που τους είχε δώσει η νταντά τους ήταν να κρύβουν τις εβραϊκές τους μύτες. 

Τα δύο κορίτσια δεν ήταν μόνα. Εσερναν μαζί τους μια βαλίτσα με τα αρχικά Ι.Ν. Μέσα υπήρχαν διάφορα πράγματα που οι γονείς τους ήθελαν να μη χαθούν. Αλλά η Ελιζαμπέτ έπρεπε να διαλέξει: την κούκλα ή το σημειωματάριο; Αποφάσισε να παραδώσει την κούκλα. Ηταν φθινόπωρο του 1942. Την ημέρα εκείνη σώθηκαν τα χειρόγραφα της «Γαλλικής Σουίτας» που είχε γράψει χωρίς κανένας να το γνωρίζει η μητέρα της Ελιζαμπέτ, Ιρέν Νεμιρόβσκι. Τον θησαυρό δεν θα ανακάλυπτε παρά έξι δεκαετίες αργότερα η Ντενίζ, η οποία επιμελήθηκε και την έκδοση του βιβλίου (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη).

Η Ιρέν Νεμιρόβσκι είχε σβήσει στο Αουσβιτς τον Αύγουστο του 1942, στα 39 της χρόνια. Ηταν κόρη ενός ουκρανού τραπεζίτη και ήδη γνωστή συγγραφέας στη Γαλλία όπου είχε καταφύγει η οικογένειά της μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Πίστεψε ότι οι Γάλλοι θα την προστάτευαν από τους Γερμανούς. Εκανε λάθος. Ο σύζυγός της Μισέλ Επσταϊν έγραψε στους εκδότες της, έψαξε στα μυθιστορήματά της εκείνα τα αποσπάσματα που θα μπορούσαν να αποδείξουν το μίσος της για το καθεστώς των μπολσεβίκων και την πλήρη αδιαφορία της για τον ιουδαϊσμό. Απελπισμένος, ο Επσταϊν έφτασε ως τις κατοχικές Αρχές για να ζητήσει επιείκεια. Συνέλαβαν και τον ίδιο. 

Τα δύο κορίτσια σώθηκαν χάρη στη μητέρα της νταντάς τους. Μαζί της διέσχισαν τη μισή Γαλλία για να καταλήξουν τελικά στο Μπορντό. Μετά τον πόλεμο και οι δυο τους ασχολήθηκαν με το βιβλίο. Η Ελιζαμπέτ επιμελήθηκε έργα της Φρανσουάζ Σαγκάν, μετέφρασε στα γαλλικά Κέιτ Μίλετ και Πατρίτσια Χάισμιθ. Το 1996 έγραψε το αυτοβιογραφικό «Τοπίο από στάχτες» που εκδόθηκε στα ιταλικά και παρουσίασε στο χθεσινό της φύλλο η Ρεπούμπλικα. 

«Οταν δυνάμωσε αρκετά η φωτιά, πέταξε τα ρούχα και χωρίς δισταγμό την κούκλα. Είδε τα πλαστικά μαλλιά της να τσιγαρίζονται και το κεφάλι της πρώτα να παραμορφώνεται από τη θερμότητα και μετά να λιώνει κάνοντας μορφασμούς. Τα γυάλινα μάτια τινάχτηκαν το ένα μετά το άλλο από τις κόγχες με τον θόρυβο που κάνει ένα καπάκι. Εκείνη τα μάζεψε με την τσιμπίδα και τα έθαψε στον πάτο του κάδου των σκουπιδιών». Πόσο πόνο χρειάζεται κάποιος για να περιγράψει μια τέτοια σκηνή;