[Κιόσκι] Για μια ιδέα που δεν υπάρχει πια

Ο τίτλος του ντοκιμαντέρ που υπογράφει ο Βάλτερ Βελτρόνι, άλλοτε διευθυντής της Ουνιτά και αργότερα ηγέτης της ιταλικής Κεντροαριστεράς, είναι «Οταν υπήρχε ο Μπερλινγκουέρ». Στις ιταλικές αίθουσες θα αρχίσει να προβάλλεται από την επόμενη εβδομάδα. Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Μικέλε Σέρα, που είχε την ευκαιρία να τη δει, η ταινία περιέχει σπάνιο υλικό και σημαντικές συνεντεύξεις, μεταξύ των οποίων του τελευταίου πρόεδρου της ΕΣΣΔ Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και του ιδρυτή των Ερυθρών Ταξιαρχιών Αλμπέρτο Φραντσεσκίνι.

Για τον Μικέλε Σέρα, όμως, η αξία του ντοκιμαντέρ δεν βρίσκεται εκεί – ή μάλλον όχι μόνο εκεί. Για τον ίδιο και για μερικά εκατομμύρια Ιταλών ακόμη, που πλέον έχουν περάσει τα 50, o εμπνευστής του ιστορικού συμβιβασμού συμπίπτει με μια εποχή και το τέλος της. Περιγράφει μια μεγάλη ψευδαίσθηση και τον θάνατό της, μια τάξη πραγμάτων, μια ηθική και μια αισθητική που κονιορτοποιούνται αφήνοντας πίσω τους την εκπνοή μιας εύθραυστης μνήμης.

Η αρχή της ταινίας, γράφει ο Μικέλε Σέρα στη Ρεπούμπλικα, είναι ανελέητη και συγχρόνως τρυφερή. Δεκάδες νέοι, που καλούνται να απαντήσουν ποιος ήταν ο Μπερλινγκουέρ, δηλώνουν ότι δεν έχουν την παραμικρή ιδέα. Είναι φοιτητές, περαστικοί, εργαζόμενοι, Ιταλοί που έχουν γεννηθεί μετά το τέλος του PCI. Η άγνοιά τους, όμως, δεν γίνεται στόχος επικρίσεων. Ο δημιουργός του ντοκιμαντέρ δεν τους κουνάει το δάχτυλο. Είναι σαν ένας καθηγητής Ιστορίας ο οποίος καταλαβαίνει απολύτως τον μαθητή που έχει προσπεράσει μερικά κεφάλαια στο σχολικό εγχειρίδιο.

Αν κάποιο από αυτά τα παιδιά έβλεπε τις εικόνες της ζωής και του θανάτου εκείνου του τόσο όμορφου – όμορφου σαν ηθοποιού – κυρίου με την κομψή συστολή, υπήρχε περίπτωση να υποψιαζόταν ότι η πολιτική μπορεί να είναι το άλας της Γης; Η απάντηση δεν είναι εύκολη και ίσως να μην έχει και τόση σημασία. Εκείνο που έχει περισσότερη αξία είναι ο τρόπος με τον οποίο χειρίζονται έναν μύθο ο Βάλτερ Βελτρόνι ως ντοκιμαντερίστας και ο Μικέλε Σέρα από την σκοπιά του αρθρογράφου. Είναι το γεγονός ότι αποφεύγουν την παγίδα του διδακτισμού, τα κλισέ για τον κόσμο που κάποτε ήταν καλύτερος, την κοινοτοπία της νοσταλγίας.

Γι’ αυτό ο Σέρα παραχωρεί στο τέλος τη θέση του στην 25χρονη Μπεατρίτσε: «Ο πατέρας μου είναι 60 χρόνων. Στα μάτια του βλέπω το βλέμμα ενός ανθρώπου βαθιά αριστερού, ο οποίος έζησε την εποχή που ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ ήταν η ελπίδα και η πραγμάτωση μιας ιδέας που σήμερα δεν υπάρχει πια. Αυτό το βλέμμα μού λέει σχεδόν απολογητικά ότι τώρα πια όλα έχουν τελειώσει. Αυτός το ξέρει εδώ και καιρό, αλλά εγώ όχι. Εγώ δεν ξέρω από τι θάνατο θα πεθάνω».