Βαδίζοντας στα χνάρια του πατέρα

Από το κτίριο του κοινοβουλίου της Χιλής ο επισκέπτης έχει μια υπέροχη θέα των πλοίων που βρίσκονται στο λιμάνι του Βαλπαραΐσο. Από την άλλη, μια σειρά βικτωριανών σπιτιών βαμμένων με έντονα χρώματα θυμίζει τις ημέρες του λιμανιού ως εμπορικού κόμβου των Βρετανών. Πιο πέρα στους λόφους, διακρίνει κάποιος τις παραγκουπόλεις – ακραία φτώχεια με υπέροχη θέα στη θάλασσα. Η οικογένεια των Αλιέντε έφθασε εδώ τον 19ο αιώνα από την περιοχή των Βάσκων στην Ισπανία και σύντομα αναμείχθηκε με την πολιτική.

Στο γραφείο της Ιζαμπέλ Αλιέντε δεσπόζει πάντα το πορτρέτο του πατέρα της Σαλβαδόρ με τα χαρακτηριστικά γυαλιά με τον μαύρο σκελετό και το χέρι ψηλά, να χαιρετά τα πλήθη. Η επιγραφή που υπάρχει στη βάση της κορνίζας γράφει: «Πίστεψαν ότι σε σκότωσαν, όμως είσαι πιο ζωντανός από ποτέ».

Η ανάληψη την ερχόμενη Τρίτη της θέσης της προέδρου της χιλιανής Γερουσίας – για πρώτη φορά από γυναίκα – από την Ιζαμπέλ έχει και συμβολική σημασία: ήταν το αξίωμα που κατείχε επί τρία χρόνια ο πατέρας της πριν εκλεγεί πρόεδρος της Χιλής. Κάτω ακριβώς από τη φωτογραφία του Σαλβαδόρ Αλιέντε κάθεται η 69χρονη κόρη του – βουλευτής από το 1993 έως το 2010 και γερουσιαστής από τον Μάρτιο του 2010 της περιοχής Ατακάμα. Εκεί όπου κάποτε ζούσαν Ινκας και σήμερα ζουν οι ιθαγενείς μεστίζος, μια περιοχή κακοτράχαλη στα νότια της ερήμου της Ατακάμα, του πιο αφιλόξενου μέρους στον πλανήτη μας. Η Ιζαμπέλ ανήκει στο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Χιλής, έχει αποκτήσει δύο παιδιά, είναι πρόεδρος του Ιδρύματος Αλιέντε και εξαδέλφη της διάσημης συνονόματης συγγραφέως, δημιουργού του «Σπιτιού των πνευμάτων» και άλλων διεθνών μπεστ σέλερ στο πνεύμα του «μαγικού ρεαλισμού».

Εξορία και επάνοδος. Πρόκειται για μια ιστορική στιγμή στην Ιστορία της Χιλής. Οχι μόνο η πρόεδρος της Βουλής είναι γυναίκα, αλλά και η πρόεδρος της χώρας Μισέλ Μπατσελέτ. Και οι δύο ανήκουν στο Σοσιαλιστικό Κόμμα. Είναι σαν η Χιλή να επιστρέφει και πάλι στην Αριστερά – πολύ πιο ειρηνικά αυτή τη φορά. Ο Αλιέντε, ο πρώτος μαρξιστής που εξελέγη δημοκρατικά πρόεδρος χώρας της Λατινικής Αμερικής, αυτοκτόνησε στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, όταν τα στρατεύματα του πραξικοπηματία Αουγκούστο Πινοτσέτ περικύκλωσαν το προεδρικό μέγαρο Μονέδα, καθώς λίγο νωρίτερα είχε ορκιστεί ότι δεν πρόκειται να παραιτηθεί από το αξίωμα. Η Ιζαμπέλ διέφυγε στην Κούβα με τη μητέρα της Ορτένσια Μπούσι και τις δύο αδελφές της. Από εκεί πήγαν στο Μεξικό, όπου πέρασαν 16 χρόνια στην εξορία πριν επιστρέψουν στη Χιλή το 1989, καθώς ο Πινοτσέτ ετοιμαζόταν να εγκαταλείψει την εξουσία.

Η επιστροφή στη δημοκρατία και η θεραπεία των πληγών της κοινωνίας ακολούθησαν έναν πολύ αργό ρυθμό σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90. Ο στρατηγός Πινοτσέτ παραιτήθηκε από επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων το 1997 και έγινε γερουσιαστής διά βίου με ασυλία. Στις 16 Οκτωβρίου 1998, όμως, συνελήφθη στο Λονδίνο. Εκτοτε τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν πιο γρήγορα στη Χιλή.

«Οι 500 ημέρες κατά τις οποίες ο Πινοτσέτ κρατούνταν στις φυλακές του Λονδίνου αποτέλεσαν μια διαχωριστική γραμμή» λέει η Ιζαμπέλ. «Ανάγκασαν τους Χιλιανούς να αποδεχθούν ότι οι σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις οποίες προέβη η χούντα, ήταν κομμάτι ενός συστηματικού αστυνομικού κράτους και όχι απομονωμένες περιπτώσεις ή τυχαίες “υπερβολές”, όπως υποστήριζαν οι οπαδοί του Πινοτσέτ. Σημειώθηκε μια σημαντική πολιτισμική αλλαγή – οι άνθρωποι σταμάτησαν να φοβούνται και αποδέχθηκαν την ανάγκη για δικαιοσύνη».

Αντιτάχθηκε στην απαίτηση της χιλιανής κυβέρνησης να επιστρέψει στη χώρα ο Πινοτσέτ και πέταξε στο Λονδίνο το 1999 για να παραδώσει προσωπικά επιστολή στη βρετανική κυβέρνηση ώστε ο στρατηγός να εκδοθεί στην Ισπανία. «Πάντα προτιμούσα την ιδέα μιας δίκης στη Χιλή, όμως δεν είχα εμπιστοσύνη στα χιλιανά δικαστήρια» παραδέχθηκε. «Ηθελα να δικαστεί και να καταδικαστεί, δεν ήταν σημαντικό για μένα να πάει στη φυλακή. Το σημαντικό ήταν να οριστεί επίσημα η ενοχή του». Ο Πινοτσέτ τελικά αφέθηκε ελεύθερος από τη βρετανική κυβέρνηση για λόγους υγείας το 2000. Επέστρεψε στη Χιλή και η πρώτη πράξη του ήταν να σηκωθεί από το αναπηρικό καροτσάκι και να περπατήσει για να δείξει ότι ακόμα ελέγχει την κατάσταση. Πέθανε έξι χρόνια αργότερα.

Πάνω απ’ όλα η Χιλή. Το 2000 εξελέγη πρόεδρος ο Ρικάρντο Λάγος, ο πρώτος Σοσιαλιστής μετά τον Αλιέντε. Το 2006 ακολούθησε η επίσης Σοσιαλίστρια Μπατσελέτ που επανεξελέγη πρόσφατα, κόρη και αυτή ενός από τα θύματα του Πινοτσέτ. «Η Μισέλ είναι μια κανονική γυναίκα που είχε μια δύσκολη ζωή, χώρισε, μεγάλωσε μόνη τα παιδιά της, βίωσε πραγματικό πόνο. Αυτά τα πράγματα τη φέρνουν πολύ κοντά σε μια κοινωνία σαν τη δικιά μας» εξηγεί.

Ομως και η ίδια είχε πολλές τραγωδίες στη ζωή της. Τον Δεκέμβριο του 2010 αυτοκτόνησε ο 45χρονος γιος της Γκονζάλο Μέζα, που έπασχε από κατάθλιψη μετά τον θάνατο, τον προηγούμενο χρόνο, της γυναίκας του από λευχαιμία. Το 1977 είχε αυτοκτονήσει και η αδελφή της Μπεατρίζ ενώ βρισκόταν στην Αβάνα, ενώ η εξαδέλφη της Λόρα που βρισκόταν στο τελευταίο στάδιο του καρκίνου, πήδηξε από το μπαλκόνι ενός ξενοδοχείου στην Αβάνα το 1981.

Η Ιζαμπέλ αφιερώθηκε στη χώρα της. Πόσα έχουν αλλάξει στη Χιλή; «Το γεγονός ότι πλέον επιτρέπεται να κυβερνήσει τη χώρα μια σοσιαλιστική κυβέρνηση, ότι οι θεσμοί συνεχίζουν να λειτουργούν και ότι έχουμε καταφέρει να σημειώσουμε σημαντική πρόοδο στο να φτιαχθούν οι σχέσεις μεταξύ πολιτικής κυβέρνησης και στρατού, είναι σημαντικό επίτευγμα» λέει.

Πέρυσι συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από το πραξικόπημα και τον θάνατο του πατέρα της – τιμήθηκαν με εκδηλώσεις στη Χιλή αλλά και όλον τον κόσμο. Το Ιδρυμα Αλιέντε εγκαινίασε το Μουσείο Αλληλεγγύης στο Σαντιάγο. «Εκεί εκτίθεται μία από τις καλύτερες συλλογές σύγχρονης λατινοαμερικανικής τέχνης – όλα τα έργα ήταν δώρα των καλλιτεχνών στην κυβέρνηση του πατέρα μου».

Πέρα όμως από τη νοσταλγία, έχει θέση ακόμα σήμερα η ιδεολογία του Σαλβαδόρ Αλιέντε; «Σήμερα ζούμε σε έναν άλλο κόσμο, κάποια πράγματα όμως παραμένουν απολύτως τα ίδια» λέει η Ιζαμπέλ. «Ο πατέρας μου πάντα αγωνιζόταν για τους αδύναμους, για εκείνον αυτό ήταν ο σοσιαλισμός, η μάχη για εκείνους που έχουν τα λιγότερα. Σήμερα χρησιμοποιούμε μια έκφραση που δεν υπήρχε τότε – ίσες ευκαιρίες. Γι’ αυτές ξόδεψε τη ζωή του και γι’ αυτές αγωνιζόταν».