Δύο κόσμοι σε μία χώρα

Επισκεπτόμενος την Ανατολική Ουκρανία, την περασμένη εβδομάδα, άρχισα να αντιλαμβάνομαι μια απλή αλλά αδιαμφισβήτητη αλήθεια: η πραγματική σύγκρουση αφορά κάτι παραπάνω από τη Χερσόνησο της Κριμαίας. Είναι μια μάχη ανάμεσα σε ανθρώπους σαν τον Πάβελ και τον Οσταπ, νέους άνδρες που ζουν στην ίδια χώρα αλλά σε πολύ διαφορετικούς κόσμους.

Οταν συνάντησα τον Πάβελ στη Συμφερόπολη, την πρωτεύουσα της Κριμαίας, φορούσε μια ρωσική στολή και κοιτούσε με δυσπιστία τον δυτικό δημοσιογράφο που κατέγραφε τη συγκέντρωση μιας ομάδας ρωσόφωνων. Ζήτησα να μάθω τον λόγο για τον οποίο συντάσσονταν κατάλογοι με ονόματα έξω από το τοπικό κοινοβούλιο με πολλούς νέους άνδρες να περιμένουν στην ουρά. «Δημιουργούμε τις “Ρωσικές Μονάδες” για την αυτοάμυνά μας» εξήγησε ο Πάβελ. «Αυτοάμυνα απέναντι σε ποιους;» ρώτησα. «Απέναντι στους αλήτες εθνικιστές από τον Βορρά που σπέρνουν το χάος» ήταν η απάντησή του. «Πρέπει να προστατεύσουμε τις οικογένειές μας».

ΤΟ ΣΧΗΜΑ. Καθώς η κρίση στην Ουκρανία βαθαίνει, είναι εύκολο να υιοθετήσεις το σχήμα μιας εθνικιστικής σύγκρουσης με Ρώσους σαν τον Πάβελ να στέκονται απέναντι στους Ουκρανούς που σήμερα έχουν αναλάβει την εξουσία στο Κίεβο. Ομως δεν είναι τόσο απλό. Την προηγούμενη ημέρα, στα βόρεια της χώρας, είχα συναντήσει τον Οσταπ, έναν άνθρωπο τον οποίο ο Πάβελ θα θεωρούσε αποσχιστή. Είναι ένας ανοιχτόμυαλος άνδρας, γύρω στα 30, που εργάζεται ως σύμβουλος του δημάρχου του Λβιβ. Η πόλη κήρυξε την ανεξαρτησία της από την κυβέρνηση του Βίκτορ Γιανουκόβιτς πριν από δύο εβδομάδες, ενέργεια που είχε δώσει στο κίνημα της Πλατείας Ανεξαρτησίας τεράστια ώθηση. Ακολούθησε μια νύχτα πολιτικής έκρηξης: ένα οδόφραγμα του στρατού τυλίχθηκε στις φλόγες, το αστυνομικό τμήμα λεηλατήθηκε, το ίδιο και το γραφείο του εισαγγελέα.

Πολύ σύντομα, όμως, το Λβιβ ηρέμησε. Καθισμένος σε ένα καφέ που υπενθυμίζει το βιεννέζικο παρελθόν της πόλης – η περιοχή αποτελούσε τμήμα της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων – ο Οσταπ υποστηρίζει πως ό,τι συνέβη δεν ήταν αποτέλεσμα εθνικιστικών εντάσεων. Η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας ήταν συμβολική, μια ρήξη με το πολιτικό προσωπικό που άγεται και φέρεται από τη Μόσχα, τόσο στο Κίεβο όσο και στο Λβιβ.

«Οποτε προσπαθούσαμε να προσελκύσουμε επενδύσεις από την Ευρώπη η κεντρική κυβέρνηση και τα δικαστήρια έκαναν σαφές ότι δεν υπάρχει κράτος δικαίου στην Ουκρανία». Το σοβιετικό σύστημα δεν πέθανε ποτέ στην Ουκρανία επισημαίνει ο Οσταπ. «Η Ρωσία δεν θέλει έναν εταίρο» λέει. «Θέλει μια χώρα. Γιατί το Κρεμλίνο δεν μπορεί να αντιληφθεί ότι δεν κυβερνά πια μια αυτοκρατορία; Γιατί οι Αυστριακοί το κατάλαβαν;» αναρωτιέται.

ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ. Απέξω μοιάζει περίεργο το γεγονός ότι τόσο πολλοί Ουκρανοί δεν μπορούν να δεχθούν το τέλος αυτού του συστήματος κηδεμονίας. Γιατί τόσο πολλοί από την Κριμαία αλλά και από τις ανατολικές περιοχές αντιτίθενται στην ενίσχυση των δεσμών με μια Ευρώπη που υπόσχεται ελευθερία και οικονομική ανάπτυξη; Τι κάνει τον Πάβελ να πιστεύει ότι η ζωή του θα είναι καλύτερη εάν η χώρα του προσδεθεί στο ρωσικό άρμα;

Οσο περισσότερους Ουκρανούς ρωτούσα τόσο πιο σαφής γινόταν η απάντηση: ανησυχία, συνήθεια, διανοητική οκνηρία. «Φυσικά ο Γιανουκόβιτς κοίταξε τον εαυτό του» λέει μια γυναίκα που ζει στο Χάρκοβο παρακολουθώντας στις ειδήσεις το ρεπορτάζ για την πολυτελή ντάτσα του Γιανουκόβιτς. «Αλλά πήραμε κι εμείς το μερίδιό μας. Ποιος ξέρει τι μας επιφυλάσσει το μέλλον; Μπορεί τα πράγματα να γίνουν χειρότερα» προσθέτει.

Ενας άλλος Ουκρανός εξηγεί ότι πολλοί συμπολίτες του έχουν καταφέρει να τα βολέψουν πληρώνοντας μίζες στις πολεοδομίες και στα νοσοκομεία. «Σκέψου να επενδύεις σε ένα προσωπικό δίκτυο επί 30 χρόνια και ξαφνικά να χάσεις όλα σου τα προνόμια» λέει. Ο,τι και να κάνουν οι Αμερικανοί ή οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους το ρήγμα που υπάρχει σε αυτήν τη χώρα. Αν το αγνοήσουν, το μόνο που θα συμβεί είναι να φθάσει η πόλωση στα ύψη.