[Διαστάσεις] Οταν μιλάει ο λαός

Τον Ιούνιο του 1998 έγινε στην Πορτογαλία δημοψήφισμα για την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων. Κέρδισε, με μικρή διαφορά, το Οχι. Αλλά κανείς δεν έδωσε σημασία, καθώς η συμμετοχή ήταν μόλις 31%, πολύ κάτω από το όριο του 50% που θα καθιστούσε το αποτέλεσμα δεσμευτικό. Υστερα από εννιά χρόνια έγινε και νέο δημοψήφισμα με το ίδιο ερώτημα. Αυτή τη φορά κέρδισε το Ναι, αλλά και πάλι η συμμετοχή δεν έφτασε το 50%. Οπότε η κυβέρνηση έκανε το προφανές: άλλαξε τον νόμο στηριζόμενη στην κοινοβουλευτική της πλειοψηφία.

Τον περασμένο μήνα, το πορτογαλικό Κοινοβούλιο αποφάσισε να διεξαχθεί ένα άλλο δημοψήφισμα, αυτήν τη φορά για το αν τα ομοφυλόφιλα ζευγάρια μπορούν να υιοθετούν παιδιά ή ο ένας να υιοθετεί το νόμιμο παιδί του άλλου. Ο σχετικός νόμος είχε ήδη αποσπάσει την έγκριση αρκετών βουλευτών και μπορούσε να υιοθετηθεί με μια απλή ψηφοφορία. Αντί γι’ αυτό, πρέπει τώρα να κρίνει το Συνταγματικό Δικαστήριο τη νομιμότητα της παραπομπής του σε δημοψήφισμα, στη συνέχεια να αποφανθεί ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και, αν όλα πάνε καλά, να κληθεί να αποφασίσει ο λαός. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον γελοίο και γραφειοκρατικό χαρακτήρα όλης αυτής της διαδικασίας, που ουσιαστικά παρατείνει μια προφανή αδικία, η αναπληρώτρια κοινοβουλευτική εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος υπέβαλε την παραίτησή της.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το να ερωτάται ο λαός για ένα θέμα είναι θεωρητικά δημοκρατικό. Η κατάχρηση αυτής της διαδικασίας, όμως, αίρει ουσιαστικά τους κανόνες της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης. Μια κυβέρνηση εκλέγεται για να παίρνει αποφάσεις και κρίνεται γι’ αυτές. Αλλιώς, θα κυβερνούσαν ινστιτούτα που θα επεξεργάζονταν τα αποτελέσματα δημοψηφισμάτων και δημοσκοπήσεων. Γι’ αυτό ήταν λάθος η επιλογή του Γιώργου Παπανδρέου να κάνει δημοψήφισμα για το Μνημόνιο, και κατά συνέπεια για το ευρώ. Αν μια κυβέρνηση δεν μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις για τέτοιας σημασίας θέματα, δεν έχει λόγο ύπαρξης. Εξίσου λάθος ήταν η επιλογή της ελβετικής κυβέρνησης να ρωτήσει τον λαό αν συμφωνεί με τη θεμελιώδη αρχή της ελεύθερης μετακίνησης των ανθρώπων. Ο λαός είπε Οχι, με ποσοστό 50,3%. Κι άνοιξε τον δρόμο για μιμητές.   

Τι σχέση έχουν τα παραπάνω με την απόφαση να ισχύσει σταυρός αντί για λίστα στις ευρωεκλογές; Ας πάρουμε ένα παράδειγμα. Ας υποθέσουμε ότι όλοι οι υποψήφιοι περιλαμβάνονται σε μια ενιαία λίστα. Κι ότι περιλαμβάνονται σ’ αυτούς ο Λαζόπουλος και ο Παγουλάτος. Ποιος από τους δύο θα πάρει τους περισσότερους σταυρούς; Ποιος από τους δύο είναι καταλληλότερος να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στο ευρωκοινοβούλιο; Οι απαντήσεις είναι προφανώς διαφορετικές.

Καταλαβαίνω τα κίνητρα και τις σκοπιμότητες που βρίσκονται πίσω από την απόφαση των δύο πολιτικών αρχηγών. Ισως να έχουν δίκιο, και η αποχή να περιοριστεί. Αυτό είναι χωρίς αμφιβολία καλό για τη Δημοκρατία. Επιμένω όμως: από τον Λαζόπουλο προτιμώ τον Παγουλάτο. Ακόμη και για το χιούμορ του.