[Ιστορίες] Το τέρας της βεβαιότητας

Τον τελευταίο καιρό ο Σάιμον Κρίτσλι, ένας βρετανός καθηγητής Φιλοσοφίας στη New School for Social Research της Νέας Υόρκης, υποβάλλει τον 10χρονο γιο του σε κάτι που πρέπει να είναι και λίγο τυραννικό: τον βάζει να δει, να δουν μαζί δηλαδή, μία σειρά ντοκιμαντέρ που είχε προβάλει το BBC το 1973, όταν εκείνος ήταν 13 χρόνων. Είχε τίτλο «Η άνοδος του ανθρώπου» και παρουσιαστή τον δρα Τζέικομπ Μπρονόφσκι, έναν γεννημένο στην Πολωνία βρετανό μαθηματικό και συγγραφέα που ένιωθε σπίτι του και την επιστήμη και τη λογοτεχνία. Ηταν μία εξιστόρηση της πολιτισμικής εξέλιξης του ανθρώπου, από τις απαρχές της ανθρώπινης ζωής στην Κοιλάδα Ριφτ έως την άνοδο και την πτώση των αυτοκρατοριών.

Ο Κρίτσλι θυμάται 13χρονο τον εαυτό του καθηλωμένο μπροστά στην τηλεόραση, κι ας δυσκολευόταν ενίοτε να καταλάβει. Θυμάται πόσο τον γοήτευε ο δρ Μπρονόφσκι, με το κέφι και την απλότητα του λόγου του. Στο μεγαλύτερο μέρος ο τόνος του ήταν αμείλικτα αισιόδοξος. Κι έπειτα, στο 11ο επεισόδιο, σκοτείνιασε.

Το επεισόδιο λεγόταν «Γνώση ή βεβαιότητα». Ο Μπρονόφσκι το άνοιγε ως εξής: «Ενας στόχος των θετικών επιστημών είναι να δώσουν μια ακριβή εικόνα του υλικού κόσμου. Ενα επίτευγμα της Φυσικής τον 20ό αιώνα ήταν να δείξει ότι ένας τέτοιος στόχος είναι ανέφικτος». Είχε ταξιδέψει στο Γκέτινγκεν, εκεί όπου διατύπωσε το 1927 ο Χάιζενμπεργκ την «αρχή της αβεβαιότητας», ένα αξίωμα της κβαντικής μηχανικής που λέει ότι είναι αδύνατον να μετρηθεί ταυτόχρονα και με ακρίβεια η θέση και η ταχύτητα, η ορμή, ενός σωματίου. Απόλυτη γνώση, επισήμαινε ο Μπρονόφσκι, δεν υπάρχει, και όποιος υποστηρίζει ότι την κατέχει ανοίγει την πόρτα στην τραγωδία.

Κάπου εκεί το πλάνο άλλαζε, μεταφερόταν στο Αουσβιτς και βουτούσε το χέρι στα θολά νερά μιας λιμνούλας που περιείχε τα υπολείμματα πολλών μελών της οικογένειάς του και αναρίθμητων άλλων οικογενειών, όλων θυμάτων της ίδιας τερατώδους βεβαιότητας. «Πρέπει να αγγίξουμε τους ανθρώπους». Η σκηνή αυτή έμεινε χαραγμένη στο μυαλό του Κρίτσλι. Γι’ αυτό αγόρασε πρόσφατα τη σειρά σε DVD, γι’ αυτό την ξαναβλέπει μαζί με τον γιο του. Ξέρει ότι δεν μπορεί να συναγωνιστεί ένα Candy Crush, χαίρεται όμως γιατί δείχνει ένα κάποιο ενδιαφέρον. Ή τουλάχιστον ανέχεται τον ενθουσιασμό του πατέρα του. Και 41 χρόνια πριν ο δρ Μπρονόφσκι επέμενε ότι η αρχή της αβεβαιότητας θα έπρεπε να ονομάζεται αρχή της ανεκτικότητας.