[Διαστάσεις] Η ισότητα του σεβασμού

Ο Νόα Σμιθ, ένας καθηγητής Οικονομικών στη Νέα Υόρκη, θυμήθηκε την περασμένη εβδομάδα τα χρόνια που ζούσε στην Ιαπωνία. Ενα βράδυ είχε πάει σε ένα εστιατόριο με φαστ φουντ σούσι και παρακολουθούσε τους μαγείρους να τεμαχίζουν τα ψάρια. Η δουλειά ήταν μηχανική, κουραστική και φυσικά πολύ χαμηλά αμειβόμενη. Κάποια στιγμή, αναφερόμενη σε έναν από τους μαγείρους, η γιαπωνέζα φίλη του τον αποκάλεσε «σούσι-για-σαν», δηλαδή «κύριο σούσι σεφ». Τον όρο δεν τον χρησιμοποίησε σαρκαστικά ούτε πατερναλιστικά – το εννοούσε. Ενιωθε έναν σεβασμό γι’ αυτόν τον άνθρωπο και για τη δουλειά που έκανε, δεν τον αντιμετώπιζε ως loser, όπως κάνει η δυτική κουλτούρα.

Συνήθως μιλάμε για τρία είδη ισότητας, σχολίασε ο αμερικανός καθηγητής σε ένα άρθρο του στο Atlantic. Την ισότητα των αποτελεσμάτων (δηλαδή του πλούτου ή του εισοδήματος), την ισότητα των ευκαιριών και την ισότητα των δικαιωμάτων. Και οι τρεις είναι σημαντικές. Από τη λίστα όμως λείπει μία ακόμη: η ισότητα του σεβασμού. Η δημοκρατία δεν είναι μόνο εκλογές, θεσμοί και δικαιώματα με βάση τον νόμο. Είναι και μια στάση ίσου σεβασμού απέναντι σε όλους, ανεξάρτητα από την κοινωνική τους κατάσταση.

Καθώς εισερχόμαστε σε μια εκλογική χρονιά που αναμένεται να είναι έντονα πολωτική, η αρχή της ισότητας του σεβασμού αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το ζητούμενο δεν είναι να συμφωνήσουμε στην πορεία που πρέπει να ακολουθήσει αυτή η χώρα. Ούτε, πολύ περισσότερο, να αγαπηθούμε. Είμαστε διαφορετικοί άνθρωποι, με πολλές και διαφορετικές ιδέες, και ευτυχώς δεν ζούμε σε ένα αυταρχικό καθεστώς σαν τη Ρωσία ούτε σε ένα ολοκληρωτικό σαν την Κούβα, αλλά σε μια σύγχρονη δυτική δημοκρατία. Ο πλούτος μιας δημοκρατίας είναι ο πλουραλισμός, ο διάλογος, η δημιουργική αντιπαράθεση και η σύνθεση των απόψεων. Αυτά δεν αντανακλώνται όμως ούτε στα τηλεπαράθυρα ούτε στις ανακοινώσεις των κομμάτων ή τις διακηρύξεις των στελεχών τους. Ο πολιτικός λόγος στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από περιφρόνηση, απαξίωση, ειρωνεία, αλαζονεία και μίσος. Και οι κερδισμένοι είναι πάντα οι εχθροί της δημοκρατίας που, όπως βλέπουμε, εξακολουθούν να έχουν μια αξιοσημείωτη δυναμική στις δημοσκοπήσεις παρά τις συγκλονιστικές αποκαλύψεις που έγιναν και εξακολουθούν να γίνονται για τις ιδέες τους και τη δράση τους.

Θα αναφέρω δύο φωτεινές εξαιρέσεις σ’ αυτήν τη ζοφερή εικόνα. Η μία είναι ο τρόπος που λειτουργεί και πολιτεύεται ο δήμαρχος Αθηναίων. Η άλλη είναι το ύφος και το ήθος της κίνησης των 58. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί προεξοφλούν την αποτυχία και του πρώτου και της δεύτερης επειδή ακριβώς η κουλτούρα του σεβασμού την οποία καλλιεργούν είναι ξένη προς το ελληνικό πολιτικό σκηνικό. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή η σεμνότητα, η ευγένεια και η μετριοπάθεια είναι αρετές που αυτός ο τόπος τις έχει τόσο μεγάλη ανάγκη, εγώ θα ευχηθώ ολόψυχα την επιτυχία τους.