[Ενστάσεις] Αχ, κουνελάκι

Πριν από εξήντα χρόνια, τις πρώτες ημέρες του Δεκεμβρίου 1953, κυκλοφόρησε ένα νέο περιοδικό. Στο εξώφυλλο δέσποζε μια ασπρόμαυρη φωτογραφία της Μέριλιν Μονρόε, με γυμνό μπούστο, που μάλλον δεν σκανδάλισε ιδιαίτερα. Η ύλη του περιοδικού, ιδιοκτησίας κάποιου τότε Χιου Χέφνερ, ήταν δημοσιογραφικές ιστορίες, λογοτεχνικά κείμενα (στην πορεία συνεργάστηκαν με αυτό προσωπικότητες όπως ο Αρθουρ Κλαρκ, ο Ιαν Φλέμινγκ, ο Ναμπόκοφ, η Ατγουντ…), γελοιογραφίες και φωτογραφίες γυμνών γυναικών. Αργότερα, το περιοδικό απέκτησε και σήμα, ένα κουνελάκι, ενώ τα τυποποιημένα γυναικεία γυμνά του, με μπόλικο ρετούς και με μια ορισμένη, ιλουστρασιόν εκδοχή της γυναίκας, που αργότερα κατέκλυσαν και το οπτικοακουστικό σύμπαν, συνέβαλαν στην κλισέ αισθητική μιας παγκόσμιας «σοφτ» πορνογραφίας.

Αν ζούσαμε σε εποχή «κανονικότητας», θα διαβάζαμε σελίδες επί σελίδων και στα ελληνικά, ενώ θα γίνονταν γόνιμες συζητήσεις για τον ρόλο της πορνογραφίας, την αισθητική και τα πρότυπα του συγκεκριμένου εντύπου, τη θέση της γυναίκας, τα κινήματα χειραφέτησης… Δυστυχώς, στην αιχμή της κρίσης, συζητήσεις για πολιτιστικά φαινόμενα που προανήγγειλαν την παγκοσμιοποίηση γίνονται ενασχολήσεις πολυτελείας. Αλλά δεν είναι κακό πράγμα η πολυτέλεια.

Ο σεναριογράφος του Μπουνιουέλ, Ζαν-Κλοντ Καριέρ, στο «Λεξικό της πορνογραφίας» (εκδ. Καλέντη), ορίζει την πορνογραφία ως «όσα μας σκανδαλίζουν, μας σοκάρουν, μας τρομάζουν, μας αηδιάζουν και μας πληγώνουν στον λόγο γύρω από το σεξ και στην αναπαράσταση της σεξουαλικής πράξης τα οποία, ακολούθως, απορρίπτουμε και απαγορεύουμε». Η πορνογραφία, επομένως, προσθέτει, είναι «αυτό που δεν θέλουμε να βλέπουμε και να ακούμε, ή μάλλον που δεν θέλουμε να βλέπουν και να ακούν τα παιδιά μας, οι δικοί μας, οι μαθητές μας».

Αν δεχθούμε τον παραπάνω ορισμό, έχω την εντύπωση ότι το «Playboy» έπαιξε θετικό ρόλο αφού, απενοχοποιώντας τη σχέση της μεσαίας τάξης με την πορνογραφία, συνέβαλε στην άρση πολλών υποκριτικών απαγορεύσεων. Από την άλλη, καθρέφτισε σε μεγάλο βαθμό τη γυναικεία καταπίεση και στην εκμετάλλευση, σε κοινωνίες αυταρχικά ανδροκρατικές. Αντιφατικό; Ετσι, αντιφατικές είναι οι σχέσεις στις κοινωνίες. Οπου τα πράγματα είναι αυστηρά καθορισμένα, οι κοινωνίες είναι αυταρχικές.

Φυσικά, το περιοδικό δεν καθρέφτισε μόνο. Διαμόρφωσε κιόλας την αισθητική ενός τύπου γυναικείας ιλουστρασιόν ομορφιάς, στην πραγματικότητα συσκευάζοντας σε νέο πακέτο τον βαθύ συντηρητισμό κοινωνιών που ακολουθούν τυφλά τα μαζικά πρότυπα. Ευτυχώς, το περιοδικό άνθησε παράλληλα, και σε αντίθεση, με την κουλτούρα της χειραφέτησης – κι η παράλληλη αυτή περιπέτεια λειτούργησε, τελικά, υπέρ της χειραφέτησης. Εστω κι αν τις δίκες υπέρ της πορνογραφικής ελευθεριότητας στην Αμερική δεν τις κέρδισε ο Χέφνερ αλλά ο Λάρι Φλιντ, του πορνογραφικά πολύ πιο ωμού «Hustler». Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση.