[Τρίτη άποψη] Η πραγματικότητα δεν υπάρχει

Πριν από μερικά χρόνια, η ελληνική πολιτεία θέσπισε το λεγόμενο σύμφωνο συμβίωσης (Νόμος 3719/2008). Η ψήφιση ενός νόμου που εκσυγχρονίζει το Δίκαιό μας δεν θα μπορούσε παρά να χαιρετισθεί κατ’ αρχήν ως ένα θετικό μέτρο. Παρ’ όλα αυτά, η ελληνική πολιτεία κατάφερε να βρεθεί, ακόμη μία φορά, πίσω από τις πραγματικές ανάγκες ρύθμισης της κοινωνικής συμβίωσης. Και τούτο γιατί, αντί να φανεί κοινωνικά ευαίσθητη, αποδείχθηκε διπλά άτολμη: αφενός απέναντι στα ετερόφυλα ζευγάρια τα οποία αφορούσε κατ’ αρχήν ο νόμος, αφετέρου απέναντι στα ομόφυλα τα οποία απέκλεισε.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου, το σύμφωνο συμβίωσης καταρτίζεται μεταξύ δύο ενήλικων ετερόφυλων προσώπων με συμβολαιογραφικό έγγραφο, το οποίο καταχωρίζεται σε ειδικό βιβλίο του Ληξιαρχείου. Με το σύμφωνο συμβίωσης μπορεί να ρυθμίζονται οι περιουσιακές σχέσεις των συμβληθέντων, η διατροφή του ενός συντρόφου από τον άλλο, ενώ αναγνωρίζεται κληρονομικό δικαίωμα (αν και περιορισμένο σε σχέση με τον γάμο) στην περίπτωση θανάτου ενός εκ των συντρόφων. Οσον αφορά τα παιδιά, ο νέος νόμος προβλέπει, όπως συμβαίνει και στον γάμο, τεκμήριο καταγωγής από το σύμφωνο συμβίωσης, ενώ η γονική μέριμνα του παιδιού ασκείται από κοινού και από τους δύο γονείς. Παρ’ όλα αυτά, το σύμφωνο συμβίωσης είναι ανεπαρκές: και τούτο επειδή ο εν λόγω νόμος αποστερεί αδικαιολόγητα από τους συμβιούντες από προνόμια που απολαμβάνουν οι έγγαμοι (λ.χ. δημοσιοϋπαλληλικού, εργατικού, ασφαλιστικού και συνταξιοδοτικού περιεχομένου). Ετσι, ενδεικτικά, το ΙΚΑ έχει ήδη αρνηθεί να χορηγήσει βιβλιάριο ασθενείας σε έγκυο, η οποία είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης με τον – ασφαλισμένο στο ΙΚΑ – σύντροφό της.

Κυρίως, όμως, το σύμφωνο συμβίωσης ήταν άτολμο: και τούτο διότι ήταν το μοναδικό σύμφωνο συμβίωσης σε όλη την Ευρώπη, το οποίο απευθυνόταν αποκλειστικά και μόνο σε ετερόφυλα ζευγάρια, δηλαδή σε αυτούς που, έτσι και αλλιώς, μπορούν να παντρευτούν. Μπροστά στην αδικαιολόγητη αυτή διάκριση εναντίον τους, ζευγάρια προσώπων του ιδίου φύλου και ΜΚΟ αντέδρασαν και προσέφυγαν δικαστικά ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το τελευταίο, με πρόσφατη απόφαση της Ολομέλειάς του (Βαλλιανάτος και λοιποί κατά Ελλάδας, 7.11.2013), τα δικαίωσε πανηγυρικά και καταδίκασε την Ελλάδα. Η εν λόγω απόφαση αφενός τονίζει ότι η σταθερή συμβίωση μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου συνιστά οικογενειακή ζωή (ακριβώς όπως και η συμβίωση μεταξύ μιας γυναίκας και ενός άνδρα), αφετέρου υπογραμμίζει ότι ο Νόμος 3719/2008 έρχεται σε αντίθεση με το δικαίωμα των ομόφυλων ζευγαριών να αναπτύξουν ελεύθερα την προσωπικότητά τους και να διαμορφώσουν αυτόνομα την οικογενειακή τους ζωή.

Ετσι, αμέσως μετά την καταδικαστική απόφαση, ξεκίνησε η σχετική συζήτηση για την αναγκαία τροποποίηση του νόμου, ενώ η αξιωματική αντιπολίτευση κατέθεσε ήδη ολοκληρωμένη πρόταση νόμου. Εν τούτοις, η δημοσιογραφική και μόνο διαρροή της πρόθεσης της κυβέρνησης να καταθέσει σχετική τροπολογία στο ήδη κατατεθέν αντιρατσιστικό νομοσχέδιο βρήκε ισχυρές αντιδράσεις από γνωστούς πολιτικούς και εκκλησιαστικούς κύκλους.

Τι δυνατότητες έχει η πολιτεία; Η μία, να συνεχίσει να οπισθοδρομεί και – κάτω από το φόβητρο της αντίδρασης της Εκκλησίας και της μικροπολιτικής ψηφοθηρίας – να αρνείται να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα και να επιτείνει ακόμη περισσότερο τα στερεότυπα, την αδικία και τις διακρίσεις τις οποίες υφίστανται τα ζευγάρια ατόμων του ιδίου φύλου. Η άλλη, να κάνει το αυτονόητο. Να εφαρμόσει, δηλαδή, την απόφαση του Δικαστηρίου του Στρασβούργου και να άρει τις διακρίσεις και την αδικία που υφίστανται τα ομόφυλα ζευγάρια: η ρητή συμπερίληψή τους στον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης είναι μια καλή αρχή!

Ο Βαγγέλης Μάλλιος είναι δικηγόρος, γενικός γραμματέας της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου