[Διαστάσεις] Η απάντηση του Σταντάλ

Ρώτησε κάποτε τον Σταντάλ ένας φίλος του σε τι χρησιμεύει ο τρούλος της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου, στο Βατικανό. Κι αυτή η ερώτηση διαπερνά ολόκληρο το τελευταίο βιβλίο του Φερνάντο Σαμπατέρ με τίτλο «Η φαντασία μου. Για την απόλαυση της ανάγνωσης και τον κίνδυνο της σκέψης», που μόλις κυκλοφόρησε στην Ισπανία από τις εκδόσεις Ariel.

Ο Σαμπατέρ είναι ένα ιδιότυπο είδος φιλοσόφου. Εχει γράψει πάνω από σαράντα πέντε βιβλία γύρω από την ηθική, την πολιτική και τον κινηματογράφο (καμιά δεκαριά έχουν μεταφραστεί και στα ελληνικά), διδάσκει φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης, αρθρογραφεί σε εφημερίδες, πρωταγωνίστησε στο κίνημα Φτάνει Πια! κατά της τρομοκρατίας και πρόσφατα ίδρυσε μαζί με τη πρώην βουλευτή του Σοσιαλιστικού Κόμματος Ρόσα Ντίεθ ένα πολιτικό κόμμα με στόχο να αντιταχθεί στα διάφορα εθνικιστικά κινήματα της χώρας του. Θα μπορούσαμε να τον χαρακτηρίσουμε έναν αριστερό Μάριο Βάργκας Γιόσα ή έναν σοβαρό Μπερνάρ Ανρί-Λεβί. Μάταια αναζητώ έναν αντίστοιχο διανοούμενο στην Ελλάδα.

Ο Σαμπατέρ γνωρίζει την απάντηση που είχε δώσει ο Σταντάλ. Κι όπως επισημαίνει ο βιβλιοκριτικός της «Ελ Παΐς», θέλει να την επαναφέρει στο προσκήνιο, να δείξει πόσο σημαντική είναι σε μια εποχή που αξιολογεί τα πάντα μόνο με βάση την απόδοση, την αποτελεσματικότητα και την παραγωγικότητά τους. «Η εκπαίδευση», γράφει στο νέο του βιβλίο, «δεν συνίσταται μόνο στην προετοιμασία υπαλλήλων, αλλά κυρίως στη διαμόρφωση πολιτών με πλήρη συνείδηση, γιατί το να εκπαιδεύεις σημαίνει να καλλιεργείς τον ανθρωπισμό, όχι μόνο να προετοιμάζεις κάποιον για να θριαμβεύσει στην αγορά εργασίας». Εδώ βέβαια δεν έχουμε καιρό να ασχοληθούμε με τέτοια ζητήματα, το κυρίαρχο θέμα της εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι η διαθεσιμότητα των διοικητικών υπαλλήλων των πανεπιστημίων και ο πόλεμος κατά του Μνημονίου.

Αποφασιστικό ρόλο για τον 66χρονο φιλόσοφο παίζει, φυσικά, το διάβασμα. Κάνει όμως μια διάκριση: «Αλλο να διαβάζεις γενικώς κι άλλο να διαβάζεις βιβλία». Το κλειδί είναι να μην κάνεις την ανάγνωση μια ακαδημαϊκή υποχρέωση. Να εξασφαλίζεις ότι υπάρχουν τρόποι μέσω των οποίων το παιδί και ο νέος μπορούν να φτάσουν στο βιβλίο. «Οι παιδαγωγοί ξεχνούν συχνά ότι η ανάγνωση είναι πάνω απ’ όλα απόλαυση, μεταδίδεται, δεν επιβάλλεται», τονίζει ο Σαμπατέρ, που θεωρεί υψίστης σημασίας και την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας: η πειρατεία στο Διαδίκτυο αποτελεί αναμφισβήτητη απειλή, που πρέπει να αντιμετωπιστεί με αυστηρή νομοθεσία. Απειλή συνιστούν ακόμη τα μπλογκ και τα άλλα δημιουργήματα του Διαδικτύου, που προσπαθούν να υποκαταστήσουν τα άρθρα των εφημερίδων. Ομως τα άρθρα επιτελούν μια πολιτική λειτουργία, είναι απαραίτητα για τη λειτουργία της πόλης.

Οσο για τον Σταντάλ, που ενέπνευσε τον φιλόσοφο, η απάντησή του ήταν η εξής: «Ο τρούλος του Αγίου Πέτρου χρησιμεύει στο να κάνει την καρδιά να κτυπάει». Κι είναι πράγματι μια φράση που θα μπορούσε να δικαιολογήσει ολόκληρες βιβλιοθήκες.