Στο εδώλιο καθίζει τη Γερμανία η Ευρώπη

Αυτήν τη φορά το μέτωπο απέναντι στο Βερολίνο είναι ευρύ και –  πράγμα παράξενο για τα ευρωπαϊκά ήθη – μοιάζει φτιαγμένο από μπετόν: από το κέντρο ώς την περιφέρεια, δηλαδή από τις γραφειοκρατικές Βρυξέλλες έως την απρόβλεπτη Ρώμη, η ένσταση είναι ότι η γερμανική κυβέρνηση δεν κάνει τίποτα για να ξεκολλήσει το κάρο της ευρωπαϊκής οικονομίας από τη λάσπη. Αντίθετα, κινείται στον ορίζοντα των στενών οικονομικών της συμφερόντων. Η Γερμανία της Ανγκελα Μέρκελ δεν είναι διατεθειμένη να θυσιάσει στο ελάχιστο ό,τι την κάνει να αισθάνεται ασφαλής. Δεν προτίθεται να συγκρατήσει στο ελάχιστο τις εξαγωγές της και να περιορίσει το εμπορικό της πλεόνασμα, πράγμα που καταδικάζει την περιφέρεια σε ασφυξία.

Αν έστηνε ποτέ η Ευρώπη τη Γερμανία στο εδώλιο του κατηγορουμένου, η πρώτη κατηγορία που θα της απηύθυνε θα ήταν η έλλειψη μνήμης. Οπως σημειώνει η Μπάρμπαρα Σπινέλι στη «Ρεπούμπλικα», αρθρογράφος της εφημερίδας και κόρη του Αλτιέρο Σπινέλι, ενός εκ των ιδρυτών της ΕΕ, «πρέπει πάντα κοιτάμε πίσω για να θυμόμαστε από πού προερχόμαστε όταν μια οικονομική και πολιτική κρίση δείχνει να παγιώνεται». Υποχρεούται να κοιτάξει κανείς πίσω για να θυμηθεί – ή να μάθει – πώς και γιατί άρχισε η ευρωπαϊκή ενοποίηση έπειτα από έναν πόλεμο που κατέστρεψε τη Γηραιά Ηπειρο. Πώς η ηττημένη Γερμανία έγινε δεκτή από τις νικήτριες δυνάμεις και πώς επανομιμοποιήθηκε για να γνωρίσει στη συνέχεια μια αλματώδη ανάπτυξη. Και πώς, τέλος, αυτή η ανάπτυξη έφτασε στην κορύφωσή της ακριβώς την περίοδο της ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης.

Το σημείο εκκίνησης βρίσκεται στο 1945. Οι Σύμμαχοι είχαν τότε την ευφυΐα να μην περάσουν γύρω από τον λαιμό της Γερμανίας το σκοινί μιας νέας ταπεινωτικής συνθήκης όπως εκείνη που υποχρεώθηκε να υπογράψει μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Γερμανία είχε τη σοφία να τινάξει από πάνω της το βάρος του εθνικισμού υιοθετώντας αυτό που στη χώρα ονομάστηκε Gedächtnispolitik – πολιτική της Μνήμης. Ολες οι αποφάσεις στο εσωτερικό και το μεγάλο άνοιγμα στην ενοποίηση της Ευρώπης συνδέονταν με αυτήν τη δυσάρεστη αλλά απαραίτητη ανάμνηση του παρελθόντος. Με το δίδαγμα ότι η απόλυτη εθνική κυριαρχία είχε καταστρέψει εσωτερικά την Ευρώπη και είχε μειώσει το ειδικό της βάρος στον υπόλοιπο κόσμο. Από την άλλη πλευρά του τραπεζιού, οι νικητές αναγνώριζαν επιτέλους ότι η τιμωρία θα καταδίκαζε σε έναν νέο κύκλο εσωστρέφειας τη Γερμανία. Κατάλαβαν ότι εάν ο στόχος ήταν η διαρκής ειρήνη, το μέσο ήταν η καταπολέμηση της ανέχειας. Αν η Ευρώπη καταδίκαζε ακόμη μια φορά στην εξαθλίωση 70 εκατομμύρια πολίτες της, ο στόχος θα γινόταν και πάλι ανέφικτος.

Ο μόνος που είχε επισημάνει τον κίνδυνο μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ο Τζον Μέιναρντ Κέινς. Τότε αγνοήθηκε. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εισακούστηκε. Αποτέλεσμα αυτής της πολύτιμης στροφής ήταν οι συμφωνίες του Μπρέτον Γουντς, το σχέδιο Μάρσαλ, η αναδιάρθρωση των γερμανικών χρεών το 1953 από τους παλιούς αντιπάλους τους στον πόλεμο (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα), η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ανθρακα και Χάλυβα. Αν έχει μια σημασία αυτή η σύντομη ιστορική αναδρομή, είναι γιατί η Ευρώπη βρίσκεται και πάλι σε ένα σταυροδρόμι και η Γερμανία σε μια περίεργη κατάσταση. Οι Γερμανοί εξακολουθούν να θυμούνται τα 12 χρόνια του ναζισμού και τα εγκλήματά του. Εχουν ξεχάσει, όμως, πώς έφτασαν εκεί και – κυρίως – τι έκανε η υπόλοιπη Ευρώπη για να βγουν από τον εφιάλτη. Φαίνεται να έχουν ξεχάσει πώς άρχισε το θαύμα. Αυτή η λήθη εξηγεί την έλλειψη αλληλεγγύης της σημερινής γερμανικής ηγεσίας και την απουσία ενός αισθήματος ευθύνης απέναντι στους εταίρους της.

Αντίθετα, δείχνουν εξαιρετική αντοχή στον χρόνο παλιά δόγματα όπως αυτό της «τάξης στο σπίτι» που λέει ότι πριν από κάθε διεθνή συνεργασία όλα τα συνεργαζόμενα κράτη θα πρέπει να έχουν τακτοποιήσει τα του οίκου τους. Αειθαλές αποδείχθηκε και το δόγμα του Ordoliberalism, δηλαδή της γερμανικής παραλλαγής ανάμεσα στον κοινωνικό φιλελευθερισμό και τον νεοφιλελευθερισμό στην οποία η γερμανική Δεξιά αποδίδει το γερμανικό θαύμα. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι τα δόγματα σβήνουν από τον ορίζοντα τις εναλλακτικές λύσεις. Η επίθεση της γερμανικής ελίτ στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τροφοδοτείται από την πίστη σε αυτό το δόγμα. Η φωνή του γερμανού οικονομολόγου Ούρλιχ Σάβερ που δηλώνει στη «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ» ότι οι ευρωπαϊκές βολές κατά των γερμανικών εξαγωγών «είναι απολύτως δικαιολογημένες», ακούγεται μοναχική. Η Γερμανία είναι κουφή. Και ο κίνδυνος να επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος μεγάλος.

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ
Ζοζέ Μπαρόζο
Ο πρόεδρος της Κομισιόν μαζί με τον επίτροπο Ολι Ρεν ανακοίνωσαν την έναρξη αξιολόγησης της γερμανικής οικονομίας για να διαπιστωθεί εάν τα μεγάλα πλεονάσματα της χώρας αποτελούν απειλή για την ευρωζώνη

Ενρίκο Λέτα
Η επόμενη περίοδος πρέπει να είναι περίοδος ανάπτυξης και όχι λιτότητας, ήταν οι δηλώσεις του Πρωθυπουργού της Ιταλίας μετά τη συνάντησή του με τον πρόεδρο των γερμανών Σοσιαλδημοκρατών (SPD) στο συνέδριο του κόμματος στη Λειψία

Φρανσουά Ολάντ
Η κυβέρνηση του Προέδρου της Γαλλίας έχει ζητήσει πολλές φορές από τη Γερμανία να μπορούν οι ευρωπαϊκές τράπεζες που αντιμετωπίζουν προβλήματα να εξασφαλίζουν απευθείας χρηματοδότηση από το ευρωπαϊκό ταμείο βοήθειας

Κριστίν Λαγκάρντ
Το ΔΝΤ ήταν από τους πρώτους που κάλεσε τη Γερμανία να επανεξετάσει την πολιτική μεγάλων εμπορικών πλεονασμάτων και κυρίως να προχωρήσει σε αύξηση μισθών στο εσωτερικό της Γερμανίας προκειμένου να αυξηθεί η ζήτηση εισαγόμενων προϊόντων από την ευρωζώνη

Μπαράκ Ομπάμα
Ζητεί από τη Γερμανία περισσότερη ανάπτυξη στην ευρωζώνη. Η κυβέρνησή του εξαπέλυσε μέσω έκθεσης του υπουργείου Οικονομικών δριμεία κριτική στη γερμανική οικονομική πολιτική. Οι ΗΠΑ κατηγορούν το Βερολίνο ότι δεν προχωρά σε αυξήσεις μισθών στο εσωτερικό της χώρας, με αποτέλεσμα να μην αυξάνεται η κατανάλωση εισαγόμενων από τις υπόλοιπες οικονομίες της ευρωζώνης προϊόντων. Οι ΗΠΑ ζητούν επίσης από τη Γερμανία να αναθεωρήσει την οικονομική της πολιτική που βασίζεται κυρίως στο εξαγωγικό μοντέλο