[Διαστάσεις] Μια παρέα γοητευτικών διανοουμένων

Η Πολωνία είναι μια σπουδαία χώρα. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι έχει βγάλει ποιητές σαν τη Βισουάβα Σιμπόρσκα, τον Τσέσουαβ Μίλος και τον Σμπίεγκνιεβ Χέρμπερτ. Στο προσκήνιο έχουν έρθει κατά καιρούς, είτε για καλό είτε για κακό, και οι πολιτικοί της. Οι απίστευτοι δίδυμοι Κατσίνσκι, για παράδειγμα, ντρόπιασαν για καιρό τη χώρα τους και ταλαιπώρησαν την Ευρώπη. Ο Λεχ Βαλέσα, πάλι, έχει συνδεθεί με τις ένδοξες ημέρες της Αλληλεγγύης και της αντικομμουνιστικής ειρηνικής εξέγερσης (μόνο που κατέστρεψε στη συνέχεια την εικόνα του με την πολιτική του). Για να πετύχει όμως εκείνη η εξέγερση χρειάστηκε να δουλέψει μεθοδικά μια παρέα διανοουμένων. Με επικεφαλής μια γοητευτική τετράδα: τον Ανταμ Μίχνικ, τον Μπρόνισλαβ Γκέρεμεκ, τον Γιάτσεκ Κουρόν και τον Ταντέους Μαζοβιέτσκι.

Η Σιλβί Κοφμάν της «Μοντ» θυμάται εκείνη την ημέρα του Αυγούστου του 1980, που ο Μαζοβιέτσκι πήρε με το αυτοκίνητό του τον Γκέρεμεκ και επισκέφθηκαν τα ναυπηγεία του Γκντανσκ, όπου είχε ξεκινήσει μια μεγάλη απεργία. Οι εργάτες ήταν αποφασισμένοι, αλλά για να τα βάλουν με τον μηχανισμό του Κομμουνιστικού Κόμματος χρειάζονταν τη βοήθεια ανθρώπων που γνώριζαν πολιτική επιστήμη, δίκαιο, οικονομία, ιστορία. Εδώ μπήκαν στο παιχνίδι οι διανοούμενοι. Και τους βοήθησαν να νικήσουν δύο φορές, πρώτα το 1980 με τις συμφωνίες του Γκντανσκ κι ύστερα το 1989 με τις συμφωνίες στρογγυλής τραπέζης που αποτέλεσαν την αρχή του τέλους του καθεστώτος – και του «υπαρκτού σοσιαλισμού».   

Οι τύποι αυτοί είχαν αρχές, για τις οποίες πέρασαν αρκετά χρόνια στη φυλακή. Είχαν όνειρα. «Πρέπει να κάνουμε μια επανάσταση που δεν θα μοιάζει με τη γαλλική ή με τη ρωσική, αλλά περισσότερο με την αμερικανική, με την έννοια ότι δεν θα είναι εναντίον κάποιων πραγμάτων, αλλά υπέρ», είπε κάποτε ο Μίχνικ. «Μια επανάσταση με στόχο ένα σύνταγμα, όχι έναν παράδεισο. Μια αντιουτοπική επανάσταση. Γιατί οι ουτοπίες οδηγούν σε γκιλοτίνες και σε γκουλάγκ». Οι πολωνοί διανοούμενοι είχαν, όμως, κυρίως πάθος.

Επικεφαλής της πρώτης μεταπολεμικής μη κομμουνιστικής κυβέρνησης της χώρας, ο Μαζοβιέτσκι βάλθηκε να βγάλει την Πολωνία από τα ερείπια, να κτίσει ένα κράτος δικαίου, να οργανώσει μια οικονομία της αγοράς και να εντάξει τη χώρα του στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Αλλά η σύγκρουσή του με τον Βαλέσα ήταν μοιραία. Υπηρέτησε στη συνέχεια για τρία χρόνια ως ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Και το 1995, μετά τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, τα βρόντηξε, καταγγέλλοντας την έλλειψη θάρρους των μεγάλων δυνάμεων και αρνούμενος να λάβει μέρος σε μια πλαστή διαδικασία υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μέχρι τον θάνατό του, την περασμένη Δευτέρα, ζούσε μόνος, με μια ασπρόμαυρη τηλεόραση, χωρίς υπολογιστή και έχοντας αρνηθεί οποιαδήποτε βοήθεια από το κράτος.

Ακέραιοι άνθρωποι, από μια πάστα που λείπει σε τραγικό βαθμό σήμερα στην Ευρώπη.