[Ενστάσεις] Η Λετίσια στο τζαμί

Τις προηγούμενες ημέρες, στην Μπιενάλε της Θεσσαλονίκης, τη μικρή μας καθημερινότητα διατάραξε ένα ακόμα σκάνδαλο τέχνης – έστω κι αν το προσπεράσαμε γρήγορα, ίσως επειδή έχουμε βαρεθεί. Το βιντεοάρτ «Nymphea», που είχε εκτεθεί στο Αλατζά Ιμαρέτ, το παλαιό Ισάκ Πασά Τζαμί, ενόχλησε εκπροσώπους της μειονότητας, αλλά και τον τούρκο πρόξενο, με αποτέλεσμα, έπειτα από παρέμβαση του υπουργού Εξωτερικών Ευ. Βενιζέλου και παρά την αντίθετη γνώμη του δημάρχου Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη και της επιμελήτριας Κατερίνας Κοσκινά, να μεταφερθεί σε άλλο χώρο, στη Μονή Λαζαριστών. Ο λόγος; Θεωρήθηκε ότι η αισθησιακή καταγραφή της ωραίας ηθοποιού και μοντέλου Λετίσια Κάστα κάτω απ’ το νερό, που είναι το θέμα του βίντεο, βεβηλώνει τον χώρο και το Ισλάμ.

Και ο μεν κ. Βενιζέλος δεν πρωτοτύπησε. Εσπευσμένα έπραξε ό,τι είχε πράξει και ως υπουργός Πολιτισμού, το 2003, όταν επέβαλε την απομάκρυνση έργου από τη διεθνή έκθεση Outlook, που είχε θεωρηθεί από εκπομπάρχη του σταθμού τού Γιώργου Καρατζαφέρη ότι προσβάλλει τα σύμβολα του χριστιανισμού. Ανάλογες αντιδράσεις έχουν υπάρξει στη χώρα μας και για άλλα θρησκευτικά, αλλά και εθνικά σύμβολα.

Τέτοια σκάνδαλα «βλάσφημης», όπως την αποκαλούν, τέχνης συχνά φθάνουν στη Δικαιοσύνη, έστω και αν εκεί συνήθως οι συζητήσεις τελειώνουν επειδή όσοι τα αναδεικνύουν προσκρούουν στους νόμους για τις ελευθερίες. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει επ’ ουδενί ότι στην Ελλάδα πνέει αέρας απόλυτης ελευθερίας της έκφρασης. Μόνο πρόσφατα, για παράδειγμα, τον περσινό Οκτώβριο, διακεκριμένοι χρυσαυγίτες μαζί με ζηλωτές της θρησκείας, στην ουσία, κατάφεραν να διακόψουν την παράσταση του έργου «Corpus Christi» στο θέατρο Χυτήριο. Μάλιστα, ο μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ κατέθεσε μήνυση κατά του σκηνοθέτη, επιβραβευόμενος από τους (παγανιστές, κατ’ αυτόν) χρυσαυγίτες, οι οποίοι σε ανακοίνωσή τους είχαν τονίσει ότι θα βρίσκονται «στο πλευρό δυναμικών και φωτισμένων ιεραρχών» και δεν θα επιτρέψουν «την προσβολή της ιστορικής μνήμης ή του θρησκευτικού συναισθήματος του ελληνικού λαού».

Η τέχνη, δραστηριότητα που ανέκαθεν δοκιμάζει τα όρια ανοχής των κοινωνιών μέσω προκλήσεων που μπορούν να γίνουν ακραίες, όλο και περισσότερο πέφτει θύμα μιας γενικότερης συντηρητικής αναδίπλωσης. Τα φαινόμενα αυτά, ωστόσο, αποδεικνύουν ότι η κοινωνία της ανοχής και των ελευθεριών, που με πολύ κόπο χτίστηκε τις πρώτες δεκαετίες της Μεταπολίτευσης, όλο και συρρικνώνεται. Και οι πολιτικοί μας αποδέχονται αυτή τη συρρίκνωση, όχι πάντα επειδή συμφωνούν με τα συντηρητικά λόμπι που τους πιέζουν.

Ενδεχομένως και διότι αδυνατούν να υπερασπιστούν μπροστά σε ακροατήριο την ανοιχτή κοινωνία. Ισως αυτή η αδυναμία να είναι μία από τις αιτίες ανόδου των δυνάμεων του αγοραφοβικού εξτρεμισμού, της βαναυσότητας, της εσωστρέφειας και του νεοναζισμού.