[Ενστάσεις] Ντίσνεϊλαντ του εθνικισμού

Μετά τα τεράστια αγάλματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ιππεύοντος τον Βουκεφάλα, η κυβέρνηση της ΠΓΔΜ πέτυχε χθες έναν ακόμη άθλο. Ανακοινώθηκε ότι το Αρχαιολογικό Μουσείο των Σκοπίων θα φιλοξενήσει μεγάλη έκθεση με κέρινα αγάλματα τα οποία θα αναπαριστούν μεγάλες μορφές του παρελθόντος που η χώρα διεκδικεί ως γεννήτορές της: τον Φίλιππο Β’, τον Αριστοτέλη, τον Αλέξανδρο ασφαλώς, ακόμα και τον Ιουστινιανό.

Δεν χρειάστηκαν παρά ελάχιστα χρόνια για να μετατραπούν τα μικρά Σκόπια από επαρχιακή πόλη ενός βαλκανικού κομμουνιστικού κράτους σε Ντίσνεϊλαντ του εθνικισμού – και σε αυτό συνέβαλε ιδιαιτέρως η Ελλάδα. Στις αρχές του 1990 η μικρή χώρα βγήκε από τη Γιουγκοσλαβία έχοντας αποφύγει τη μοίρα των υπόλοιπων εταίρων της στην ομοσπονδία, με επικεφαλής έναν συνετό κομμουνιστή πολιτικό, τον Κίρο Γκλιγκόροφ. Με στόφα ηγέτη, ο Γκλιγκόροφ πέτυχε τη συνοχή μιας χώρας γεμάτης εθνικές μειονότητες με την ονομασία που είχε και όσο συμμετείχε στη γιουγκοσλαβική ομοσπονδία (Μακεδονία), ήρθε ωστόσο σε προστριβή με την Ελλάδα ακριβώς για αυτό το όνομα.

Λύσεις είχαν προσφερθεί, αλλά η χώρα μας δεν τις αποδέχθηκε. Βγήκαμε στους δρόμους, «η Μακεδονία είναι η ψυχή μας» ωρυόμασταν, φορέσαμε χλαμύδες και κρατήσαμε ασπίδες και σάρισες, φτιάξαμε πρώτοι τεράστια αγάλματα… Ηταν, λέγαμε, αποτέλεσμα της αναγκαίας εθνικής εγρήγορσης, στην πραγματικότητα όμως ήταν εθνικιστική υστερία. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Αντώνης Σαμαράς, υπέρμαχος εκείνης της πολιτικής, βρέθηκε εκτός της κυβέρνησης, αλλά η πολιτική του συνέβαλε στη γιγάντωση του κιτς – από τα αγάλματα πέρασε στις ζωές μας χάρη σε πρόθυμους να εκπροσωπήσουν πολιτικά το κιτς. Κινηθήκαμε στον αστερισμό του Ψωμιάδη και ίσως δεν θα παίρναμε χαμπάρι τη γραφικότητα εκείνων των καιρών αν δεν είχαμε χρεοκοπήσει, αν δηλαδή δεν προσγειωνόμασταν βίαια στην πραγματικότητα.

Είκοσι και κάτι χρόνια μετά, και ενώ ο Γκλιγκόροφ έχει πεθάνει, οι επίγονοί του αποφάσισαν να μας μιμηθούν και να μας ξεπεράσουν. Πολιτεύονται οικειοποιούμενοι την πλαστή εικόνα για το παρελθόν τους, κατασκευάζοντας το δικό τους κιτς μιας υποτιθέμενης ένδοξης κληρονομιάς, μια ψεύτικη ταυτότητα δήθεν μακεδονικού αίματος που ενοποιεί το έθνος. Εναν πρωτόγονο εθνικισμό, που σήμερα εκφράζεται με αγάλματα και αναπαραστάσεις. Αύριο;

Διότι πάντα το θέμα είναι το αύριο. Στην Ελλάδα, ας πούμε, ο εθνικισμός, οργανωμένα, από προγονόπληκτο κιτς, μέσω της Χρυσής Αυγής έγινε ριζοσπαστικό, βίαιο πολιτικό ρεύμα, υποκινούμενο από την υποτιθέμενη κοινότητα του αίματος κι από το μίσος για τον διαφορετικό. Αυτό είναι πάντα το πρόβλημα με τις ιδεολογίες που ορθώνουν τείχη: η επιθετικότητά τους χρειάζεται μια συγκυρία και τους κατάλληλους για να την εκφράσουν. Οπως απέδειξε η ελληνική περίπτωση, από τον εθνικισμό στον νεοναζισμό η απόσταση είναι ελάχιστη.