[Γνώμη] Η δημοκρατική συνείδηση

Το 1973, όταν ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ διατύπωσε την πολιτική του «ιστορικού συμβιβασμού», ο διχασμένος κόσμος του Ψυχρού Πολέμου είχε καταγράψει ήδη, στις πιο φρικτές τους εκδοχές, δύο αποτυχίες σε αντίστοιχες προσπάθειες εκδημοκρατισμού, στα πολιτικά συστήματα  του υπαρκτού σοσιαλισμού και της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Τα τανκς του Συμφώνου της Βαρσοβίας το 1968 στην Τσεχοσλοβακία του Ντούμπτσεκ και το στρατιωτικό πραξικόπημα το 1973 στη Χιλή του Αλιέντε είχαν αναδείξει τα όρια, τις ανοχές και τις αντοχές των δύο διαμετρικά αντίθετων ζωνών επιρροής. Ηνωμένες Πολιτείες και Σοβιετική Ενωση καθόριζαν την άβυσσο των συνόρων, την απειλή και τον τρόμο για τον πυρηνικό όλεθρο.

Ο «ιστορικός συμβιβασμός» δεν προσπάθησε να συμφιλιώσει μόνο, όπως πολλοί υποστηρίζουν, την καθολική Ιταλία των χριστιανοδημοκρατών με τη λαϊκή Ιταλία των κομμουνιστών. Περισσότερο επεδίωξε να ενσωματώσει στην πολιτική κουλτούρα, πριν απ’ όλα της Αριστεράς, τις έννοιες της συνεννόησης, του διαλόγου, της σύνθεσης, του συμβιβασμού. Το ιστορικό του ίχνος αφορά το πάντοτε και παντού, δραματικό αίτημα της δημοκρατικής συνείδησης, που είναι ανάγκη να διευρυνθεί και προς την κομμουνιστική της παράμετρο, αφήνοντας πίσω τον Στάλιν και την Κομιντέρν. Λίγα χρόνια αργότερα, ο ίδιος πολιτικός έθεσε και το ζήτημα της «ηθικής διάστασης της πολιτικής», πρόβλημα εξίσου καθοριστικό για τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα των δημοκρατικών θεσμών.

Βέβαια στη χώρα μας, με τους αιώνια και μόνιμα «περήφανους», «ανυπότακτους», «αγανακτισμένους», οι διευρυμένες, προς τη δημοκρατία, έννοιες που έθεσε ο Μπερλινγκουέρ ως συστατικά στοιχεία μιας νέας Αριστεράς ήταν και είναι απαγορευμένες. Ο συμβιβασμός είναι πάντα μια ισοπεδωτική ήττα. Σήμερα, που όλα βρίσκονται κάτω από τη βαριά απειλή της φαιάς πανούκλας, η δημοκρατική συνείδηση που έθετε ο Μπερλινγκουέρ, ο άνθρωπος με το μελαγχολικό χαμόγελο, είναι αναγκαία συνθήκη.

Ο Γ. Μπράμος είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου