[Διαστάσεις] Αγοράζοντας τον θάνατο

Ο κινηματογραφικός παραγωγός δίνει έναν φάκελο στη δακρυσμένη μάνα. «Παρακαλώ δεχθείτε αυτή τη βοήθεια», της λέει. «Δεν είναι πολλά. Αλλά έτσι είναι η ζωή, σκληρή και άδικη». Υστερα σκύβει και ψιθυρίζει στο αυτί της γυναίκας: «Εχει σημασία να μη μιλήσετε σε οποιονδήποτε άλλον. Μη δώσετε συνεντεύξεις. Θα σας βοηθήσω. Θα πω την ιστορία του Μοχάμεντ. Ολος ο κόσμος θα μάθει τι συνέβη. Ο Μοχάμεντ είναι ένας ήρωας, ένα θύμα, ένας μάρτυρας. Είμαστε σύμφωνοι;». Η μάνα δεν κατάλαβε τίποτα. Κατάλαβε όμως η κόρη της. «Αυτός ο τύπος θέλει να αγοράσει τον θάνατο του αδελφού μας και να κερδίσει από αυτόν! Τι εφιάλτης! Η ιστορία του Μοχάμεντ δεν ανήκει σε κανέναν. Είναι η ιστορία ενός απλού ανθρώπου, σαν εκατομμύρια άλλους, που, αφού τον συνέτριψαν, τον εξευτέλισαν και του αφαίρεσαν τη ζωή, έγινε η σπίθα που έβαλε στον πλανήτη φωτιά. Κανείς δεν μπορεί να κλέψει τον θάνατό του».

Ετσι τελειώνει το διήγημα του μαροκινού συγγραφέα Ταχάρ μπεν Τζελούν, που δημοσιεύτηκε στο προτελευταίο τεύχος του περιοδικού «Νιου Γιόρκερ». Πρόκειται βέβαια για την ιστορία του μικροπωλητή Μοχάμεντ Μπουαζίζι, που αυτοπυρπολήθηκε στην Τυνησία στις 17 Δεκεμβρίου 2010, δίνοντας την αφορμή που χρειαζόταν για να ξεκινήσει η Αραβική Ανοιξη. Δεν ξέρω αν το επεισόδιο με τον παραγωγό είναι πραγματικό. Πραγματικό όμως είναι χωρίς αμφιβολία το ζήτημα που θέτει ο συγγραφέας. Μπορεί να αγοράσει ή να κλέψει κάποιος έναν θάνατο; Και, πολύ περισσότερο, δικαιούται να βγάλει λεφτά από αυτόν;

Ο παραγωγός είχε ανάγκη από τη συνεργασία της μάνας για να πετύχει την αποκλειστικότητά του. Ο εκδότης, πάλι, δεν την είχε. Βρήκε (αγόρασε;) τη συγκλονιστική φωτογραφία και τη δημοσίευσε χωρίς να ζυγίσει τις αντιδράσεις. Είχε το ηθικό δικαίωμα να το κάνει; Παραβίασε τη δημοσιογραφική δεοντολογία; Συνάδει το χθεσινό πρωτοσέλιδο με τη γενικότερη στάση της εφημερίδας απέναντι στην ακροδεξιά και στους μετανάστες; Εχει θέση η φωτογραφία ενός ανθρώπου που ψυχορραγεί κάτω από κουπόνια που προσφέρουν έκπτωση σε σουπερμάρκετ;  

Οι ερωτήσεις αυτές σηκώνουν πολλή συζήτηση και οι απαντήσεις εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο βλέπει κανείς την ηθική, τη δημοσιογραφία, τη ζωή. Ετσι κι αλλιώς, όμως, η συζήτηση είναι πλέον θεωρητική. Αυτό που μένει είναι το αποτέλεσμα, η φωτογραφία, το σοκ. Με ή χωρίς τον λογότυπο της εφημερίδας, με ή χωρίς τα κουπόνια, μένει η φωτογραφία ενός ανθρώπου που κτυπήθηκε και μαχαιρώθηκε μέχρι θανάτου από τους νεοναζί και ψυχορραγεί στα χέρια της φίλης του. Ας την πάρουμε κι ας την κάνουμε λίπασμα για την «ελληνική άνοιξη». Ας την τυπώσουμε σε εκατομμύρια αντίτυπα και ας την τοιχοκολλήσουμε έξω από τα εκλογικά τμήματα στις επόμενες εκλογές. Ετσι, κανείς δεν θα μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν ήξερε.