[Ενστάσεις] Η ζωή είναι ωραία

Η αρχαιότητα είναι ο μοναδικός τόπος στον οποίο νιώθουν καλά οι Ελληνες, η συντριπτική πλειονότητά τους. Ισως γιατί είναι ένας τόπος που δεν τον έχουν ζήσει, συνεπώς τον φαντασιώνονται. Τον χτίζουν με τα λέγκο μιας κουλτούρας ηρωισμού και θυσιών, πάνω στα θεμέλια της εθνικής ιδεολογίας και, στη συνέχεια, τον φτιασιδώνουν με τα χαρακτηριστικά που νομίζουν ότι τους ταιριάζουν: με αγάλματα, την Ακρόπολη της Αθήνας, κάποιους αρχαίους συγγραφείς… Φτιάχνουν έτσι έναν ισοπεδωτικό παράδεισο ανωτερότητας, για να έχουν κάτι να νοσταλγούν. Κάτι ψεύτικο και γενικόλογο, που ταιριάζει όμως γάντι στο σχήμα: τούτ’ η γης που την πατούμε, κάποτε έβγαζε τιτάνες του πολιτισμού – κι εμείς είμαστε οι απόγονοί τους.

Μας ανήκει η αρχαιότητα; Προφανώς, με τον ίδιο τρόπο που ανήκει στον δυτικό πολιτισμό, έναν πολιτισμό που δοξάζει την πρόοδο, την καλλιέργεια, την καλαισθησία. Φυσικά, δεν μας ανήκει όπως προσπαθεί να την ερμηνεύσει η υστερόβουλη κοινοτοπία όσων τη διεκδικούν αποκλειστικά για τον εαυτό τους. Αλλά, με βεβαιότητα, μας ανήκει ως ανοιχτό σύστημα προσεγγίσεων και ερμηνειών, ως μια βάση πολιτιστικών δεδομένων πάνω στα οποία χτίζουμε καινούργια δεδομένα, αναζητούμε νέα, σύγχρονα χρήσιμα συμπεράσματα για την πνευματικότητα του σημερινού πολιτισμού μας.

Σε ένα τέτοιο ανοιχτό σύστημα ερμηνειών καταδύθηκε η Ζακλίν ντε Ρομιγί, η σπουδαία ελληνίστρια που πέθανε το 2010 και, χθες, με την παρουσία του Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν, τιμήθηκε αναδρομικά με την απόδοση του ονόματός της σε κεντρική πλατεία της Αθήνας. Θα ζει έτσι η Ρομιγί; Κάποιοι θα έχουν πάντα αφορμή να μάθουν ποια ήταν και ότι προσέγγισε την κλασική αρχαιότητα σαν έναν κόσμο που η γνωριμία μαζί του μας βοηθά στην κατανόηση του δικού μας κόσμου.

Προσωπικά ακόμα νιώθω συγκίνηση όταν θυμάμαι δοκίμιά της σαν «Τα ρόδα της μοναξιάς» και την περιγραφή του ομηρικού επεισοδίου με το ένα απ’ τα δύο άλογα του Αχιλλέα που σέρνουν το άρμα του να προαναγγέλλει στο αφεντικό τους, με ανθρώπινη φωνή, τον θάνατό του αν πάει να πολεμήσει. Ο Αχιλλέας, παρά την προειδοποίηση και τον θρήνο των αλόγων για την προκαταβολική απώλεια, πήγε στον πόλεμο. Κι αυτό, λέει η Ρομιγί, «[ε]ίναι για μένα η επιβεβαίωση αυτού που ήθελα πάντοτε να πιστεύω: ότι ο άνθρωπος, με όλα τα όρια και τις ατέλειές του, μπορεί να είναι αξιοθαύμαστος. Μπορεί ν’ αντιδράσει κατά τις προσδοκίες μας και πέρα ακόμη απ’ αυτές, μπορεί να είναι μια παρουσία ταυτόχρονα φιλική κι απίστευτα ανώτερη· είναι, επομένως, δυνατόν να μας κάνουν να νιώθουμε πως θα πεθάνουμε και συνάμα πως η ζωή είναι ωραία».