[Γνώμη] Ενα νέο βήμα για την επιστήμη

Τα τελευταία 25 χρόνια πολλά έχουν αλλάξει στον χώρο των θετικών επιστημών. Τομείς όπως η ανατομία, η ιστολογία και η βιοχημεία έχουν καταργηθεί και στη θέση τους δημιουργήθηκαν νέοι, σχετικοί με τα βλαστοκύτταρα ή τη νευροβιολογία. Οι θετικές επιστήμες εξελίσσονται διαρκώς, κάθε βήμα τους οδηγεί στο επόμενο, η κάθε εξέλιξη ανοίγει δρόμους για έρευνα με τα σύγχρονα μέσα και αντίστοιχα δημιουργούνται ή εγκαταλείπονται πανεπιστημιακά τμήματα και τίτλοι σπουδών.

Αντίθετα, οι κοινωνικές επιστήμες παραμένουν στάσιμες. Για χρόνια τώρα δεν έχουν ξεφύγει από τους παραδοσιακούς χώρους της κοινωνιολογίας, της πολιτικής επιστήμης και της ανθρωπολογίας. Ο δισταγμός αυτός για καινοτομία όχι μόνο είναι αντιπαραγωγικός αλλά αποδεικνύεται και έντονα συντηρητικός, γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί οι κοινωνικές επιστήμες δεν έχουν την αναγνώριση των θετικών.

Σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί επιλογή η πλήρης εγκατάλειψη των κλασικών θεμάτων των κοινωνικών σπουδών, όπως η δύναμη των μονοπωλίων και η ανισότητα στην υγεία. Ωστόσο, πλέον, κάποια στοιχεία γι’ αυτά τα αντικείμενα είναι γνωστά και αποδεκτά από όλους και θα έπρεπε οι επιστήμονες να πουν «έχουμε έναν ικανοποιητικό βαθμό βεβαιότητας, ας στρέψουμε τώρα την προσοχή μας σε νέες αναζητήσεις» αντί να ανακινούν διαρκώς τα ίδια προβλήματα. Οι κοινωνικές νευροεπιστήμες, η οικονομική ψυχολογία, η εξελικτική ψυχολογία αποτελούν μερικούς από τους τομείς που βρίσκονται στο μεταίχμιο κοινωνικών και θετικών επιστημών και έχουν τεράστια περιθώριο έρευνας.

Η διεπιστημονική συνεργασία και εφαρμογή μοντέλων π.χ. των μαθηματικών πάνω σε κοινωνικά φαινόμενα, όπως η κατανάλωση ενέργειας ή η μετάδοση μιας πανδημίας, έχει αποδειχθεί εφικτή. Είναι δυνατόν να γίνει μελέτη των κοινωνικών σχέσεων ανθρώπων σε δίκτυα κοινωνικών σχέσεων στη βάση των δικτύων που υπάρχουν στα οικονομικά. Κάτι τέτοιο δίνει νέες, τεράστιες δυνατότητες σε όλους τους επιστημονικούς τομείς.

Η πολυπλοκότητα των σύγχρονων προβλημάτων καθιστά αναγκαία τη δημιουργία νέων πανεπιστημιακών αντικειμένων για όσο διάστημα χρειάζεται. Ενδεικτικά, η ύπαρξη τμημάτων σχετικών με την επιστημονική έρευνα των δικτύων και των νευροοικονομικών θα αποτελούσε ένα σημαντικό βήμα για τη σύμπλευση των σύγχρονων αναγκών και της ερευνητικής εργασίας. Στο πλαίσιο αυτό θα έπρεπε να ανατραπεί και η παραδοσιακή κουλτούρα αποκλεισμού οποιασδήποτε μη θετικής επιστήμης από την πειραματική έρευνα σε εργαστήρια. Ηδη, τα Πανεπιστήμια Χάρβαρντ και Γέιλ έχουν συγκροτήσει κάποια τέτοια τμήματα, χωρίς όμως να υπάρχει ένα ρεύμα συνολικής αλλαγής της προσέγγισης των κοινωνικών επιστημών στον πανεπιστημιακό χώρο. Εως τώρα κυριαρχούσε η αυστηρή διάκριση των επιστημονικών τομέων. Σταδιακά γίνεται όλο και εμφανέστερη η ανάγκη συνδυασμού επιστημών και η δυνατότητα των κοινωνικών επιστημών να προσφέρουν ουσιαστικά στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, αρκεί όμως να καταφέρουν να εκσυγχρονίσουν τις μεθόδους τους.

Ο Νικόλας Χρηστάκης είναι καθηγητής στο Γέιλ,στον τομέα της φυσικής και των κοινωνικών δικτύων.