[Ιστορίες] Σε ένα μπαρ στη Ρώμη

Λίγο αφότου ξεκίνησε η ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο, το 1982, διαδόθηκε στη Σιδώνα μία φήμη: ένας πιλότος της ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας είχε αρνηθεί να χτυπήσει τον στόχο που του είχε υποδειχθεί, ένα γυμνάσιο αρρένων σχετικά κοντά στον προσφυγικό καταυλισμό Εϊν ελ Χέλουε. Αντ’ αυτού, βγήκε από την πορεία του και έριξε τις βόμβες στη Μεσόγειο. Η φήμη τον ήθελε να κατάγεται από την παλιά εβραϊκή κοινότητα της Σιδώνας. Παρότι το σχολείο, όπως και το μεγαλύτερο κομμάτι της πόλης γύρω, τελικά βομβαρδίστηκε, η ιστορία μετατράπηκε σε θρύλο.

Ο λιβανέζος καλλιτέχνης Ακράμ Ζαατάρι γεννήθηκε στη Σιδώνα το 1967 και ο πατέρας του ίδρυσε και διοικούσε επί είκοσι χρόνια το επίμαχο σχολείο. Δεκαετίες ολόκληρες άκουγε ο Ζαατάρι την ιστορία με τον ισραηλινό πιλότο, σε διάφορες εκδοχές, χωρίς να ξέρει αν ήταν αληθινή. Το 2010, όμως, την έφερε η κουβέντα στη διάρκεια μιας δημόσιας συζήτησής του με τον ισραηλινό κινηματογραφιστή Αβί Μογκράμπι. Χάρη στην έκδοση της συζήτησης αυτής σε βιβλίο, ο Ζαατάρι έμαθε ότι ο πιλότος ήταν όχι μόνο υπαρκτό πρόσωπο αλλά ακόμη εν ζωή – στη Χάιφα. Με τα πολλά, κανόνισε να συναντήσει τον άνθρωπο αυτόν, τον Χαγκάι Ταμίρ, σε ένα μπαρ στη Ρώμη.

Μέσα στο μισοσκόταδο του μπαρ ο Ταμίρ γύρισε τον χρόνο πίσω σε εκείνη την ημέρα. Εξήγησε στον Ζαατάρι ότι είχε σπουδάσει Αρχιτεκτονική και είχε καταλάβει, από την κατασκευή του, ότι το κτίριο ήταν ή σχολείο ή νοσοκομείο. Η οικογένειά του δεν καταγόταν από τη Σιδώνα, όχι. Αλλά ο πρώην πιλότος, που διήνυε πια την έκτη δεκαετία της ζωής του, είπε στον καλλιτέχνη ότι ποτέ δεν είχε δει πραγματικά τα αεροπλάνα ως πολεμικές μηχανές: είχε καταταγεί στην ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία επειδή, από παιδί ακόμα, ήθελε απεγνωσμένα να νιώσει πώς είναι να πετάς.

«Γράμμα σε έναν αρνητή πιλότο». Είναι το όνομα της καλλιτεχνικής εγκατάστασης μέσω της οποίας εξερευνά ο Ακράμ Ζαατάρι την ιστορία του Χαγκάι Ταμίρ στο περίπτερο του Λιβάνου, στην Μπιενάλε της Βενετίας. Θυμίζει τα «Γράμματα σ’ έναν φίλο Γερμανό» του Αλμπέρ Καμί – όχι τυχαία. Ο θεατής καλείται να καθήσει σε μια καρέκλα και να παρακολουθήσει παράλληλα δύο φιλμάκια, το ένα καταστροφής, το άλλο μνήμης και ελπίδας. Είναι μόνος, όπως είναι πάντα μόνος ο άνθρωπος απέναντι στις επιλογές του.