[Διαστάσεις] Η αφέλεια ενός τρομοκράτη

Η πρώτη σκηνή τοποθετείται τον Φεβρουάριο του 1990. Ο πρόεδρος Ντε Κλερκ έχει μόλις ανακοινώσει την απελευθέρωση ορισμένων πολιτικών κρατουμένων, μεταξύ των οποίων και ο Νέλσον Μαντέλα. Η Ζέλντα Λα Γκραντζ, 20 χρόνων τότε, κάνει μπάνιο στην οικογενειακή πισίνα, όταν εμφανίζεται αλλόφρων ο πατέρας της. «Τώρα έχουμε πρόβλημα», φωνάζει. «Τι πρόβλημα;» τον ρωτά εκείνη. «Αφήνουν ελεύθερο τον τρομοκράτη!». «Ποιον;». «Τον Νέλσον Μαντέλα!»

Η δεύτερη σκηνή εκτυλίσσεται τέσσερα χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1994. Η Ζέλντα έχει πιάσει κατά τύχη δουλειά ως δακτυλογράφος στο γραφείο του νέου προέδρου. Μια ημέρα, ενώ πηγαίνει ένα έγγραφο στη γραμματέα του, πέφτει πάνω του. Δεν τον έχει ξαναδεί από κοντά κι αρχίζει να τρέμει. Ο Μαντέλα της μιλάει στα αφρικάανς, αλλά εκείνη αρχικά δεν καταλαβαίνει, γιατί το τελευταίο πράγμα που περίμενε ήταν να της μιλήσει ο πρόεδρος στη γλώσσα της. Φοβάται, δεν ξέρει αν ο πρόεδρος θα την απολύσει ή θα την προσβάλει, πάνω απ’ όλα όμως διακατέχεται από αυτό το αίσθημα ενοχής που κουβαλούν όλοι οι Αφρικάνερ: «Εγώ έστειλα αυτόν τον άνθρωπο στη φυλακή!». Και ξαφνικά την πιάνουν τα κλάματα. Εκείνος της πιάνει το χέρι, αγγίζει τον ώμο της, «όχι, όχι, μην κλαις», της λέει, «δεν είναι απαραίτητο», κι όταν καταφέρνει να την ηρεμήσει αρχίζει τις ερωτήσεις. Πού μεγάλωσε; Τι έκαναν οι γονείς της;

Η Ζέλντα θα μάθει αργότερα ότι εκείνη την ημέρα δεν είχε τύχει ιδιαίτερης μεταχείρισης από τον Μαντέλα. Ετσι μιλούσε σε όλους τους συνεργάτες του, λευκούς και μαύρους, ανάλογες ερωτήσεις τους έκανε, για τα παιδικά τους χρόνια, για τους γονείς τους. Εξίσου γνήσιο ήταν το ενδιαφέρον του και για τους απλούς ανθρώπους. Οταν πια η Ζέλντα έγινε το δεξί του χέρι, η πιο στενή του συνεργάτις, η «εγγονή» του, ο Μαντέλα θα της ανέπτυσσε την κοσμοθεωρία του: «Μην αμφισβητείς την ακεραιότητα οποιουδήποτε ανθρώπου χωρίς λόγο».

Μια μέρα είχαν μια δίκη με τον πρόεδρο της Ομοσπονδίας Ράγκμπι, τον Λούις Λιουτ. Το πρώτο πράγμα που έκανε εκείνος μόλις μπήκαν στην αίθουσα ήταν να σπεύσει να σφίξει το χέρι των δικηγόρων της άλλης πλευράς. «Γιατί το κάνετε;» διαμαρτυρήθηκε η Ζέλντα. «Αυτοί είναι οι εχθροί μας!». Αλλά ο πρόεδρος δεν περιορίστηκε σε αυτό. Μετά τη δίκη, την οποία έχασε, επρόκειτο να παραθέσει δείπνο στον τότε πρόεδρο Σιράκ. Ολος ο κόσμος προσπαθούσε να εξασφαλίσει μια πρόσκληση. Αλλά ο Μαντέλα ζήτησε από τη γραμματέα του να φροντίσει να καλέσει τους δικηγόρους του Λιουτ. Ετεινε το χέρι στον άλλο ανεξάρτητα από το παρελθόν του.

Οποιος νομίζει ότι ο «Μαντίμπα» αφορά μόνο τη χώρα του ή μόνο την Αφρική ή μόνο τους μαύρους κάνει, φυσικά, λάθος. Ο λόγος που αποτελεί τη μεγαλύτερη ίσως προσωπικότητα του 20ού αιώνα είναι ότι, παρότι έμεινε 27 χρόνια στη φυλακή επειδή ήταν μαύρος, μόλις απελευθερώθηκε έτεινε το χέρι σε όλους. Σήμερα αυτό ακούγεται σχεδόν αφελές. Αλλά μόνο αφελής δεν ήταν ο Μαντέλα, αυτό είναι σίγουρο.