[Γνώμη] Το τέλος του φόβου

Στην Τουρκία ο Πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιθυμούσε την ανέγερση ενός εμπορικού κέντρου στο Πάρκο Γκεζί. Αμέσως κυκλοφόρησε ένα tweet – #direngezi (Αντισταθείτε στο Γκεζί) – το οποίο ζητούσε από τους Τούρκους να αντισταθούν. Ως τη στιγμή που η Αστυνομία επενέβη για να διώξει τους διαδηλωτές, το κίνημα των ανθρώπων που διαμαρτύρονταν είχε ήδη μεταλλαχθεί. Πλέον αφορούσε την αυταρχική στροφή ενός συντηρητικού ηγέτη ο οποίος είναι στην εξουσία εδώ και έντεκα χρόνια. Αφορούσε την εισβολή του Ερντογάν στις προσωπικές ζωές των Τούρκων, τον τρόπο με τον οποίο τους αποκαλεί αλκοολικούς αν πίνουν, το γεγονός ότι τους συμβουλεύει να μη φιλιούνται στο μετρό ή το ότι σχολιάζει τον τρόπο με τον οποίο ντύνονται. Αφορούσε τον σιωπηρό έλεγχο των ΜΜΕ, τον τρόπο με τον οποίο το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, αφότου άνοιξε τις πόρτες της Τουρκίας στον κόσμο, τώρα βλέπει παντού εχθρούς, το γεγονός ότι η αντίσταση του Ερντογάν στο κοσμικό κράτος του Κεμάλ Ατατούρκ είχε ξεπεράσει τα όρια: εάν δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο μια θρησκευόμενη νεαρή γυναίκα δεν μπορεί να παρακολουθήσει μια πανεπιστημιακή παράδοση, τότε δεν υπάρχει κανένας λόγος για τους πολιτικούς του κόμματος του Ερντογάν να διαμαρτύρονται επειδή οι μουσουλμάνες γυναίκες φορούν μπικίνι.  

Στη Βραζιλία η οργή των διαδηλωτών δεν στρέφεται τόσο κατά της Προέδρου Ντίλμα Ρουσέφ όσο κατά του συνόλου των πολιτικών της χώρας. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτικοί καταφέρνουν να ζουν σαν μανδαρίνοι απολαμβάνοντας τεράστια προνόμια, τα σκάνδαλα εξαγοράς ψήφων και την έλλειψη λογοδοσίας. Αφορά τη στρεβλή αξιοποίηση των πόρων: περισσότερα από 13 δισ. δολάρια ξοδεύτηκαν για την κατασκευή νέων σταδίων και για την προετοιμασία του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2014, τη στιγμή που βασικές ανάγκες των πολιτών στους τομείς της Υγείας, της εκπαίδευσης και των μεταφορών παραμένουν ανικανοποίητες. Αφορά τη βία της Αστυνομίας όταν σταματά η ανοχή της αδικίας.

Αυτά τα κινήματα σχηματίστηκαν σε δύο από τις κύριες αναδυόμενες δυνάμεις του 21ου αιώνα, των οποίων οι οικονομίες αναπτύσσονται γρήγορα. Αυτό δεν μπορεί να αποτελεί σύμπτωση. Απλοί Τούρκοι και Βραζιλιάνοι, ιδιαίτερα νέοι άνθρωποι, αντιδρούν στις παγκόσμιες δυνάμεις τις οποίες δεν μπορούν να ελέγξουν, υπενθυμίζουν στους ηγέτες τους ότι είναι υποχρεωμένοι να λογοδοτούν, τονίζουν στους οικονομολόγους ότι η κοινωνική δικαιοσύνη – η κοινωνία καθαυτή – είναι σημαντική. Καθώς συγκεντρώνονται και καταλαμβάνουν δρόμους και πλατείες διεκδικούν έναν κοινό ανθρωπισμό ενάντια στην ατομική ανάπτυξη και στα εμπορικά κέντρα της παγκοσμιοποίησης.

Μπορούν αυτά τα κινήματα να περάσουν από την «άρνηση» στη «δράση»; Χρειάζεται οργάνωση, αποφάσεις και, φυσικά, ηγέτες. Ομως, από την Τυνησία έως την Κωνσταντινούπολη, από το Κάιρο έως το Σάο Πάολο, έχει συντελεστεί κάτι σημαντικό. Εξαφανίστηκε ο φόβος, και αυτό το γεγονός αποτελεί ήδη έναν παράγοντα αλλαγής.