Οι μεταμορφώσεις του δικομματισμού

Και στο τέλος έμειναν δύο… Αυτή η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου, που κυοφορήθηκε στη διάρκεια ενός long Σαββατοκύριακου, έρχεται να επιβεβαιώσει μια παλαιά διαπίστωση: ότι τα κόμματα εξουσίας εν Ελλάδι είναι δύο – η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ. Δημιουργήθηκαν, άλλωστε, από τους ιδρυτές τους, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Ανδρέα Παπανδρέου, ακριβώς γι’ αυτό τον σκοπό. Η έξοδος της ΔΗΜΑΡ, η δυστοκία και οι αμφιταλαντεύσεις του Φώτη Κουβέλη είναι η άλλη όψη αυτής της διαπίστωσης. Και η απαρχή ενός ερωτήματος: είναι η Αριστερά φτιαγμένη / ικανή / προορισμένη για να κυβερνήσει;

Εδώ έχουμε τρεις απαντήσεις:

Το ΚΚΕ, ως σκληρή δογματική Αριστερά, δεν θέλει να κυβερνήσει με όρους αστικής δημοκρατίας εντός ευρωζώνης και Ευρωπαϊκής Ενωσης. Απλή, καθαρή και πολιτικά μηδενιστική απάντηση.

Η ΔΗΜΑΡ, ως μετριοπαθής ρεαλιστική Αριστερά, μπήκε σε κυβέρνηση συνεργασίας, αλλά με όρους «τραβάτε με κι ας κλαίω» και σίγουρα όχι διατεθειμένη να σπάσει αυγά. Ηθελαν και δεν ήθελαν ώσπου βγήκαν οφσάιντ.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κομμουνιστογενής μετα-Αριστερά, θέλει να κυβερνήσει, αλλά ύστερα από νίκη σε εκλογές και, αν όχι με όρους 1981, πάντως ως κυρίαρχος παίκτης σε ένα μέτωπο αριστερών συνεργασιών. Μόνο που το εγχείρημα – με εξαίρεση τον Πάνο Καμμένο που δεν είναι αριστερός! – δεν βρίσκει συμμάχους και με τον τρόπο που θέλουν να το κάνουν φαίνεται μάλλον ανεδαφικό.

Η κυβέρνηση λοιπόν που ορκίζεται σήμερα θα κινηθεί σε ένα πολιτικό τοπίο που είναι ένα είδος μετα-Μεταπολίτευσης. Ο δικομματισμός, όχι ακριβώς ομοούσιος και – ύστερα από δεκαετίες πόλωσης – σίγουρα όχι αδιαίρετος, μπαίνει στη φάση της σύνθεσης. Εχοντας συναντηθεί στον μεσαίο χώρο, επιχειρήσει να ενεργοποιήσει τη δυναμική της συναίνεσης. Και η Αριστερά παραμένει κατακερματισμένη σε ένα τριχασμένο σχήμα. Η ΔΗΜΑΡ είναι στην αντιπολίτευση, αλλά δεν θέλει και να κάνει αντιπολίτευση. Το ΚΚΕ κάνει συστημική αντιπολίτευση – αλλά δεν θέλει να μπει σε αριστερό σχήμα συνεργασίας για την εξουσία. Και ο ΣΥΡΙΖΑ είναι στα κάγκελα.

Ο,τι ξεκίνησε ως συγκατοίκηση ανάγκης – για να βγει το PSI – υπό τον Λουκά Παπαδήμο πριν από δύο χρόνια, είναι τώρα μια συνειδητή επιλογή έπειτα από εκλογές και μια πρώτη δοκιμή συνεργασίας σε τρικομματικό μοντέλο. Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι οι χειριστές της σύνθεσης, ο Αντώνης Σαμαράς και ο Βαγγέλης Βενιζέλος, δεν είναι νέοι. Ηταν εκεί τον Ιούνιο του 2012, τον Νοέμβριο του 2011 αλλά και το μοιραίο φθινόπωρο του 2009.  Αμφότεροι – ας μην πούμε πώς – έχουν εξελιχθεί αρκετά έκτοτε. Εχουν εξελιχθεί τόσο που, από το ρεπορτάζ του Σαββατοκύριακου να προκύπτει ότι, η κυβέρνηση δεν είναι αποτέλεσμα καταναγκασμού, αλλά ένα όχημα το οποίο αμφότερες οι πλευρές θέλουν να λειτουργήσει. Δεν πρόκειται δηλαδή για ένα σχήμα λυκοφιλίας, όπου ο ένας ψάχνει να ρίξει τον άλλον έξω στην επόμενη στροφή. Οχι ότι έγιναν αδέλφια όλοι ξαφνικά. Αλλά το ενδιαφέρον είναι τελικά ότι το Μνημόνιο άλλαξε την πολιτική κουλτούρα και επέφερε σταδιακά μια αντίληψη συνεργασίας – μόνο όμως στον δικομματισμό.