[Διαστάσεις] Αυτάρεσκα αμαθείς

Σε μια επιστολή που έγραψε το 1968, ο Αϊζάια Μπερλίν εξέφραζε τη βαθιά θλίψη του για την ταχεία άνοδο της βαρβαρότητας. Η νέα γενιά, σημείωνε ο βρετανός φιλόσοφος, «είναι αυτάρεσκα αμαθής, χρησιμοποιεί μηχανιστικές συνταγές για να ξεφορτώνεται οτιδήποτε είναι δύσκολο ή πολύπλοκο, μισεί την Ιστορία». Σε μια άλλη επιστολή αποκάλυπτε τον φόβο του για τους νέους που δεν πιστεύουν σε τίποτα. «Οι χθεσινοί θεοί απογοήτευσαν τους νέους… Φοβόμασταν τον πόλεμο, την οικονομική κατάρρευση, τον ολοκληρωτισμό. Αλλά η ανία είναι χειρότερη».
Οι επιστολές αυτές γράφτηκαν την περίοδο 1960-1975, υπαγορεύθηκαν σε Dictaphone και καλύπτουν θέματα από την πολιτική μέχρι την πορνεία. Θα δημοσιευθούν πρώτη φορά τον ερχόμενο μήνα στη Βρετανία από τον εκδοτικό οίκο Chatto & Windus. Και η σημασία τους είναι διπλή. Φωτίζουν την προσωπικότητα ενός ιστορικού των ιδεών που ενέπνευσε τους φιλελεύθερους σε όλο τον κόσμο. Και επιτρέπουν συγκρίσεις με τη σημερινή εποχή. Μισό αιώνα μετά τις παρατηρήσεις του Μπερλίν και ενώ η βαρβαρότητα είναι πάντα μαζί μας αλλάζοντας διαρκώς πρόσωπο, έχουν αλλάξει άραγε οι νέοι ή εξακολουθούν να είναι «αυτάρεσκα αμαθείς»; Πιστεύουν σε κάτι ή εξεγείρονται εναντίον όλων εκείνων στα οποία πιστεύουν οι γονείς τους; Μισούν ακόμα την Ιστορία;
Οι ηγέτες της Βραζιλίας είναι έκπληκτοι: γιατί ξεσηκώνεται μια νεολαία στην οποία τα δώσαμε όλα; Ο Πρωθυπουργός της Τουρκίας είναι έξαλλος: πώς τολμούν να ξεσηκώνονται άνθρωποι που ανήκουν εμφανώς σε μια θλιβερή μειοψηφία; Πάντα υπάρχει ένας λόγος να αμφισβητήσεις μια εξέγερση. Και πάντα υπάρχει ένας λόγος να εξεγερθείς. Υπάρχουν όμως πολλοί τρόποι να το κάνεις. Μπορείς να σταθείς προς στιγμήν ακίνητος μπροστά στα τανκς, όπως έκανε εκείνος ο κινέζος διαδηλωτής στην Πλατεία Τιενανμέν, ή να σταθείς για ώρες ακίνητος στον χώρο που καθάρισαν τα τανκς, όπως έκανε ο τούρκος χορογράφος στην Πλατεία Ταξίμ. Μπορείς να γυμνώσεις τα στήθη σου σε ένδειξη διαμαρτυρίας για όλων των ειδών τους αυταρχισμούς, όπως κάνουν τα κορίτσια της Femen. Ή μπορείς να ξεσπάσεις σπάζοντας βιτρίνες τραπεζών, όπως κάνουν κάποιοι νέοι στο Ρίο ή το Σάο Πάολο. Ποια μορφή είναι πιο πειστική, πιο αποτελεσματική, πιο παραγωγική;
Στην Ελλάδα, αυτά τα ζητήματα δεν φαίνεται να μας απασχολούν. Η μόνη μορφή αντίδρασης στην αδικία ή στον αυταρχισμό είναι η απεργία και η σύγκρουση. Η πιο ευφάνταστη διαμαρτυρία των τελευταίων ημερών ήταν η ερμηνεία μιας διασκευής του «Αδωνη» από τον Σταμάτη Κραουνάκη μπροστά στους διαμαρτυρόμενους για το κλείσιμο της ΕΡΤ – και ήταν απολύτως χυδαία. Αν κάποιος σε αυτή τη χώρα επιχειρούσε να μιμηθεί τον Ερντέμ Γκιουντζού, διαδηλώνοντας σιωπηλός ή ακίνητος, μάλλον θα έτρωγε γιαούρτι.