[Διαστάσεις] Οταν η αλαζονεία συμπληρώνει την κρίση

Γεννημένη πριν από 200 χρόνια, η «Γκάρντιαν» έχει πολλαπλασιάσει τελευταία τις επιτυχίες της. Αποκάλυψε το σκάνδαλο των τηλεφωνικών παρακολουθήσεων από δημοσιογράφους του ομίλου Μέρντοκ. Ελαβε μέρος στο παγκόσμιο δίκτυο των εφημερίδων που δημοσίευσαν τα διπλωματικά τηλεγραφήματα του Wikileaks.Πρωταγωνιστεί στην αποκάλυψη των παρακολουθήσεων από την αμερικανική Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας. Και όμως η εφημερίδα έχει χάσει σε πέντε χρόνια το 40% της κυκλοφορίας της. Μόνο την περίοδο 2011-12 είχε ζημιά 88 εκατομμυρίων ευρώ.

Πώς εξηγείται αυτή η αντίφαση; Οι πολίτες δεν ενδιαφέρονται πια για την ενημέρωσή τους; Το αντίθετο. Η ιστοσελίδα της «Γκάρντιαν» έχει 40 εκατομμύρια μοναδικούς επισκέπτες τον μήνα, γεγονός που τη φέρνει στην τρίτη θέση των ιστοσελίδων των εφημερίδων σε όλον τον κόσμο, μετά την «Ντέιλι Μέιλ» και τους «Νιου Γιορκ Τάιμς». Οι πολίτες εξακολουθούν να διψούν για ενημέρωση. Διαβάζουν επίσης με ενδιαφέρον τις μεγάλες έρευνες. Αλλά εγκαταλείπουν σιγά σιγά το χαρτί. Και αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους νέους. Στα 1990 οι εφημερίδες δαπάνησαν πολλά χρήματα προσπαθώντας να τους προσελκύσουν. Δεν τα κατάφεραν. Σήμερα δεν προσπαθούν πια.

Ιδρυτής του Εργαστηρίου Νίμαν στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ενός κέντρου που ερευνά το μέλλον της δημοσιογραφίας, ο 38χρονος Τζόσουα Μπέντον δεν γνωρίζει αν θα υπάρχουν εφημερίδες σε δέκα χρόνια. «Νομίζω ότι θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν επιχειρήσεις Τύπου με αυτό το όνομα, που θα τυπώνουν ενδεχομένως κάποιο ποιοτικό περιοδικό στο τέλος της εβδομάδας, αλλά το ουσιαστικό περιεχόμενό τους – αν όχι όλο – θα παράγεται για το web», λέει σε συνέντευξή του στη «Λιμπερασιόν». Ο Μπέντον αναγνωρίζει πάντως ότι οι ευρωπαϊκές εφημερίδες έχουν ένα πλεονέκτημα έναντι των αμερικανικών: γνώριζαν από την αρχή πως δεν απευθύνονται σε όλον τον κόσμο. Η «Γκάρντιαν» γνωρίζει πολύ καλύτερα τι αντιπροσωπεύει και πού στοχεύει από τη «Σικάγο Τρίμπιουν».

Στην Ελλάδα, εκτός από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια ο παγκόσμιος Τύπος, οι εφημερίδες υφίστανται και τις σαρωτικές συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Το παλεύουμε. Αλλά το μυαλό μας και η καρδιά μας είναι σήμερα κοντά στους συναδέλφους μας στη δημόσια τηλεόραση, οι οποίοι μαζί με την απώλεια της δουλειάς τους δέχθηκαν χθες και μια ισοπεδωτική και εξευτελιστική επίθεση. Κάθε κυβέρνηση κάνει τις επιλογές της και κρίνεται για αυτές. Δεν μπορεί όμως να προβαίνει σε γενικευμένες απαξιωτικές κριτικές και αφορισμούς. Δεν μπορεί να προσβάλλει τον επαγγελματισμό και το ήθος του συνόλου, επειδή κάποιοι δεν δουλεύουν ή απολαμβάνουν προκλητικά προνόμια. Η αλαζονεία και ο αυταρχισμός είναι οι χειρότεροι σύμβουλοι – ιδίως όταν χρησιμοποιούνται για να συγκαλύψουν την ανικανότητα.