[Ενστάσεις] Ευρώπη χωρίς ευμάρεια;

Στη χθεσινή ομιλία του στο Μέγαρο Μουσικής, ο Πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ έθιξε, μεταξύ άλλων, τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσε να έχει το κοινό ευρωπαϊκό μας μέλλον. «Υπάρχει ανάγκη για περισσότερη ευρωπαϊκή ενοποίηση, για λιγότερο εθνικισμό, για λιγότερο λαϊκισμό», τόνισε σημειώνοντας ότι όποιος χρησιμοποιεί την έννοια έθνος ενάντια στην Ευρώπη κάνει ζημιά και στο έθνος στο όνομα του οποίου μιλάει και στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα. «Οποιος ζητεί περισσότερη Ευρώπη, διεκδικεί το κοινό καλό», τόνισε ο κ. Γιούνκερ, υιοθετώντας σε γενικές γραμμές τη θέση τού γερμανού στοχαστή Γιούργκεν Χάμπερμας, που μιλώντας για τον μεταεθνικό αστερισμό έχει συμβάλει ουσιαστικά στη (θεωρητική, έως σήμερα) συζήτηση για τα χαρακτηριστικά μιας μελλοντικής Ευρώπης, που θα ασκεί μέρος των εξουσιών τις οποίες ασκούν σήμερα τα εθνικά κράτη.

Τις δυσκολίες του εγχειρήματος μιας μεγάλης ευρωπαϊκής ομοσπονδίας, που επιχειρούν να επαναφέρουν, στις σημερινές συνθήκες, ορισμένοι παθιασμένοι Ευρωπαίοι όπως ο κ. Γιούνκερ, έχει εκθέσει με σαφήνεια ο Ετιέν Μπαλιμπάρ, ο οποίος επίσης έχει ασχοληθεί ερευνητικά με την πιθανότητα υπέρβασης του έθνους και για μια πολιτική Ευρώπη.

Από την αρχή της κρίσης, ο γάλλος φιλόσοφος πίστευε ότι τα πράγματα για τους οπαδούς του ευρωπαϊσμού δυσκολεύουν. Για πολλούς λόγους. Διότι τα προβλήματα ενισχύουν την εσωστρέφεια. Διότι πάντα τίθεται το ζήτημα του κόστους της ενοποίησης – και της δημοκρατικής νομιμοποίησής της. Πριν από μερικούς μήνες, απαντώντας σε έρευνα της «Λιμπερασιόν», ο γάλλος φιλόσοφος είχε σημειώσει ρητά ότι δεν θα υπάρξει έξοδος από την κρίση χωρίς μια «δημοσιονομική επανάσταση», που θα περιλαμβάνει όχι μόνο την επιβολή ευρωπαϊκών φόρων και την εξασφάλιση της δίκαιης κατανομής τους, αλλά και τη χρησιμοποίησή τους για μια πολιτική αποκατάστασης της απασχόλησης που έχει πληγεί καταστροφικά από την κρίση, και αναδιοργάνωσης των παραγωγικών δραστηριοτήτων – κάτι σαν ένα ευρωπαϊκό Νιου Ντιλ.

Αλλά όσο συντηρείται η διαίρεση της Ευρώπης σε πιστωτές και οφειλέτες, με τους πιστωτές να έχουν το πάνω χέρι, όσο δηλαδή η Γερμανία και οι ισχυρές χώρες του Βορρά αρνούνται να αναλάβουν τη χρηματοδότηση υπέρβασης της λιτότητας, τόσο η ενιαία Ευρώπη απομακρύνεται. Και αντ’ αυτής, μαζί με τη φτώχεια, εγκαθίσταται στις χώρες όλο και μεγαλύτερη καχυποψία για την Ευρώπη, περισσότερος εθνικισμός, περισσότερος λαϊκισμός.

Η καθημαγμένη Ελλάδα είναι η ζωντανή μαρτυρία αυτής της τάσης. Που έχει εγκαθιδρυθεί όχι μόνο ανάμεσα στους πολίτες αλλά είναι κυρίαρχη και ανάμεσα στους πολιτικούς – όχι μόνο των άκρων. Αυτό μάλλον το γνωρίζει ο κ. Γιούνκερ.