Αυτοκριτική από όλους

Τον μοιραίο Απρίλιο του 2010, λίγο προτού κλειδώσει και υπογραφεί το πρώτο ελληνικό Μνημόνιο – εκείνο το οποίο τώρα το ΔΝΤ βγάζει λάθος –  σε αυτή την ταπεινή στήλη είχα μεταφέρει τους υπολογισμούς και τις απόψεις ξένων ειδικών, σύμφωνα με τις οποίες τα μαθηματικά του ελληνικού χρέους «δεν βγαίνουν». Ελεγαν ότι το πρόγραμμα που ετοιμαζόταν θα οδηγούσε σε μεγάλη αύξηση του δημόσιου χρέους, «ακόμη κι αν οι προσπάθειες περιορισμού του ελλείμματος στεφθούν με απόλυτη επιτυχία». Και ότι οι βίαιες περικοπές θα φέρουν τόσο βαθιά ύφεση ώστε το αυξανόμενο δημόσιο χρέος, ως ποσοστό ενός συρρικνουμένου ΑΕΠ, θα τεθεί «εκτός ελέγχου».

Δεν ήταν δικές μου εκτιμήσεις – ώστε να καμαρώνω τώρα ως επιβεβαιωθείς προφήτης. Ηταν απόψεις άλλων. Και τις είχα καταγράψει με επιφύλαξη και με υπόμνηση της περίφημης φράσης του Κέινς, ότι όταν οι οικονομολόγοι κάνουν προβλέψεις για το μέλλον οι αστρολόγοι και τα ωροσκόπιά τους μοιάζουν ενάρετη επιστήμη.

Ελαβα αμέσως μια αυστηρή, πλην ευγενική, απάντηση από τον, κακότυχο σήμερα, τότε υπουργό Οικονομικών που μου εξηγούσε γιατί όλοι αυτοί κάνουν λάθος και με βεβαίωνε ότι, αντιθέτως, όλα θα πάνε κατ’ ευχήν. Ανέτρεξα στην απάντηση για να βεβαιωθώ ότι θυμόμουν σωστά. Σωστά θυμόμουν.

Και αν θυμίζω τώρα εκείνη τη μικρή, σχεδόν προσωπική, ιστορία είναι γιατί επιβεβαιώνει, νομίζω, δύο πράγματα. Οτι, πρώτον, όσα αυτοκριτικά ομολογεί σήμερα το ΔΝΤ στην έκθεσή του για το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα δεν είναι οψιγενείς διαπιστώσεις. Αρκετοί, και του ίδιου του Ταμείου οι οικονομολόγοι, τα είχαν ψυχανεμιστεί. Αρκετοί – και ο ίδιος ο πολύς Στρος-Καν, ως γνωστόν – είχαν επισημάνει  ότι το ελληνικό χρέος χρειάζεται αναδιάρθρωση. Οτι το ελληνικό πρόγραμμα πρέπει να προσαρμόζει τους ρυθμούς μείωσης του ελλείμματος στους ρυθμούς της ύφεσης. Ή ότι, ειδικά για μια χώρα σαν την Ελλάδα, όπου η αποδοτικότητα της δημόσιας δαπάνης είχε μετρηθεί κάτω του 60%, από τις χαμηλότερες στον κόσμο, υπήρχαν μεγάλα περιθώρια να γίνουν εξοικονομήσεις δαπανών χωρίς μεγάλες αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις, αρκεί η περικοπή δαπανών να συνδυαστεί με διαρθρωτικές αλλαγές που θα αποφράσσουν τις αρτηρίες της χώρας από τις αθηρωματικές πλάκες του παρασιτισμού, της γραφειοκρατίας και της διαφθοράς.

Επιβεβαιώνει όμως και μια δεύτερη διαπίστωση εκείνη η παλιά ιστορία. Οτι, σε αντίθεση με εκείνους, εμείς, η τότε κυβέρνηση προπάντων, μπήκαμε στην περιπέτεια με ασυγχώρητη και επιπόλαιη αισιοδοξία.

Εστω κι έτσι, είναι καλοδεχούμενη και χρησιμότατη η (σε επίσημη μορφή) αυτοκριτική του Ταμείου για τα λάθη (τα οποία πάντως χρεώνει σε άλλους, στους Ευρωπαίους). Χρήσιμο θα ήταν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες και η ΕΚΤ στη Φρανκφούρτη να δώσουν στη δημοσιότητα κάποτε – όταν οι ιερές εκλογικές σκοπιμότητες στη Γερμανία το επιτρέψουν – και τις δικές τους αυτοκριτικές εκτιμήσεις για ό,τι συνέβη με την Ελλάδα το 2010. Αλλά καλό θα ήταν, με κάποιον τρόπο, κάποιος να συντάξει και μια πειστική αυτοκριτική έκθεση για το δικό μας, το εθνικό μας μερτικό στη συμφορά. Που δεν συγχωρεί ούτε συμψηφίζει των άλλων τα εγκληματικά λάθη. Αλλά θα έπρεπε, για εμάς και τα παιδιά μας, να καταγραφεί.

Δεν ξέρω μόνο από πού θα έπρεπε να αρχίσουμε και για τι να πρωτοκλάψουμε. Για την αίσθηση χαλάρωσης, «λήξης δημοσιονομικού συναγερμού», που ακολούθησε την ένταξη στο ευρώ; Για τα χαμένα χρόνια της «ήπιας προσαρμογής» 2004-2007; Για την απίστευτη δημοσιονομική κραιπάλη που ζήσαμε μετά τις εκλογές του 2007, εκλογές που – τι ειρωνεία! – είχαν προκηρυχθεί για να συμμαζευτεί ο εκτροχιασμός; Για το γεγονός ότι τα 160 δισ. ευρώ του χρέους του 2002 είχαν γίνει 240 δισ. το 2007, στα οποία προστέθηκαν άλλα 59 δισ. τη μοιραία διετία 2008-2009; Για το χαμένο 2009, όταν Καραμανλής και Παπανδρέου έπαιζαν επί 9 μήνες εκλογική κολοκυθιά και ανέβαλλαν και χρονοτριβούσαν; Για την ελαφρότητα με την οποία μπήκαμε, ασυγχώρητα απαράσκευοι, σε μια μοιραία διαπραγμάτευση, με την πλάτη στον τοίχο; Ή για την αδυναμία διαδοχικών κυβερνήσεων να συνδυάσουν περικοπές με διαρθρωτικές αλλαγές και δικαιοσύνη στην κατανομή των βαρών – που παραμένουν ακόμη και σήμερα ζητούμενα;