[Ενστάσεις] Η διπλωματία των λειψάνων

Ουδείς αμφιβάλλει ότι, όπως τα κράτη διατηρούν διπλωματικές σχέσεις μεταξύ τους, έτσι χρειάζεται να διατηρούν αντίστοιχες σχέσεις με θεσμούς που έχουν μεγάλη απήχηση στις κοινωνίες – με τις θρησκευτικές ηγεσίες, π.χ., του Βατικανού ή της Ρωσίας. Ιδίως με την ορθόδοξη Εκκλησία πασών των Ρωσιών οι διπλωματικές σχέσεις τόσο του ελληνικού κράτους όσο και της ελληνικής ορθόδοξης Εκκλησίας είναι αυτονόητες, σε μια περίοδο που οι θρησκείες αποκτούν σημαντικό γεωπολιτικό ρόλο, ιδίως στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ και σε περιοχές όπως η Μέση Ανατολή και η Τουρκία.

Από αυτή την άποψη είναι προφανές ότι η παρουσία στην Ελλάδα του Πατριάρχη Μόσχας Κυρίλλου είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια εθιμοτυπική επίσκεψη. Αυτό που προσωπικώς δεν κατάλαβα, ωστόσο, είναι ο λόγος της έκθεσης (ή μάλλον της επανέκθεσης, αφού τα οστά είχαν έρθει ξανά στην Ελλάδα τον Οκτώβριο-Νοέμβριο του 2008) σε λαϊκό προσκύνημα των οστών του Αγίου Σεραφείμ του Σαρόφ. Και ούτε κατάλαβα τι εξυπηρετεί η παράδοση τεμαχίου οστού του αγίου στην εκκλησία της Παναγίας Σουμελά στο Μενίδι.

Διαβάζω ότι ο συγκεκριμένος άγιος ήταν σημαντική μορφή στη Ρωσία του 19ου αιώνα (πέθανε το 1833). Μοναχός σε δάσος, είχε περάσει μεγάλα μαρτύρια για την πίστη του (μεγαλύτερο των οποίων η άσκηση με τις συνεχείς χίλιες νύχτες προσευχής, όπου για περισσότερα από τρία χρόνια ξαγρυπνούσε πάντα σκαρφαλωμένος πάνω σε μια μεγάλη πέτρα). Αυτά όλα τον χαλύβδωσαν, όμως, γι’ αυτό και απέκτησε τη γαλήνια πνευματικότητα ενός αναχωρητή. Επειτα από πολλά χρόνια άσκησης, λένε, ζούσε στο δάσος μιλώντας με τα άγρια ζώα, συνοδευόμενος συνεχώς από μια αρκούδα και κατηχώντας τις μοναχές στο γυναικείο μοναστήρι του Ντιβέγιεβο. Αν εξαιρέσεις την άσκηση, ήταν ωραία και οικολογική ζωή.

Αλλά μετά τον θάνατό του και, κυρίως, μετά την ανεύρεση του οσίου λειψάνου του, δεν απέφυγε και αυτός τη μοίρα πολλών αγίων: βρέθηκε στο επίκεντρο ενός αγώνα προσηλυτισμού πιστών. Τα οστά του χρησιμοποιήθηκαν για λειψανεμπόριο. Την περασμένη φορά που είχαν έρθει στην Ελλάδα, έξω από την εκκλησία του αγίου Τρύφωνα στην Παλλήνη (πήγα εκεί για ρεπορτάζ), είχε στηθεί ένα απίστευτο παρεμπόριο που είχε ό,τι δεν βρίσκεις ούτε στην αυλή των θαυμάτων: φυλαχτά, κομποσκοίνια αλλά, πρωτίστως, DVD και βιβλία με θεωρίες συνωμοσίας – ανάμεσά τους οι μεγάλες επιτυχίες του Δημοσθένη Λιακόπουλου.

Είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα με τις θρησκείες. Οτι επικαλούνται την πνευματικότητα, αλλά απευθύνονται στο κοινό τους με όπλα δανεικά από την περιοχή της δεισιδαιμονίας. Είναι η περιοχή όπου, δυστυχώς, φύονται οι φανατισμοί.