[Ανάλυση] Ο τελευταίος αυτοκράτορας

«Τέρμα στις πόζες!». Η ατάκα αυτή του Βαγγέλη Βενιζέλου από τη δευτερολογία του στην Κεντρική Επιτροπή του ΠΑΣΟΚ συμπυκνώνει σε τρεις λέξεις τα εσωκομματικά τού άλλοτε κατεξοχήν κόμματος εξουσίας εν Ελλάδι. Δεν μπορεί όμως να αποκρυπτογραφηθεί χωρίς μια δεύτερη αυτοαναφορική – για να θυμηθούμε και λίγο τον Γιώργο Βέλτσο! – παρατήρηση του Βενιζέλου που αφορά το 2007.

Είναι γνωστό τι έγινε το 2007. Μετά τις χαμένες βουλευτικές εκλογές εκείνης της χρονιάς, ο Βενιζέλος κατέβηκε κόντρα στον Γιώργο Παπανδρέου και έχασε. Ηταν μια ανοιχτή διαδικασία – μια εκλογή που έγινε με όρους άμεσης δημοκρατίας. Υπήρξαν τότε πολλές ενδείξεις ότι το εσωκομματικό εκλογικό σώμα – ας μην πούμε το αποτέλεσμα – νοθεύτηκε. Αλλά ο Βενιζέλος ήπιε το πικρό ποτήρι της ήττας, πειθάρχησε στο τελικό σκορ και ενσωματώθηκε με αρκετό προσωπικό ζόρι στο παπανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ. Γιατί; Διότι αυτό επιβάλλουν οι κανόνες της κλασικής πολιτικής συμπεριφοράς. Ο νικητής στην πολιτική τα παίρνει όλα. Ο ηττημένος υποτάσσεται και περιμένει τη σειρά του – εφόσον μια νέα ευκαιρία προκύψει. Δεν είναι μόνο θέμα τακτ ή ηθικής. Είναι και ένα είδος υποθετικής αμοιβαιότητας. Αν ο ηττημένος νικούσε, δεν θα ήθελε την ίδια συμπεριφορά υποταγής από τον νικητή;

Είναι ακριβώς αυτή η νοοτροπία που απουσιάζει – με λίγες εξαιρέσεις – από το ΠΑΣΟΚ που παρέλαβε ο Βενιζέλος. Ειρωνεία: ο νυν πρόεδρος του Κινήματος ήταν μοναδικός υποψήφιος τον Μάρτιο του 2012. Αρα, δεν υπάρχει ηττημένος να ξεκινήσει αντάρτικο. Ολοι όμως αυτοί – ή μάλλον οι περισσότεροι – που δεν θέλησαν να μετρηθούν, αρνούνται κατά βάσιν σήμερα να υποταγούν στη σημαία του Βενιζέλου. Κάνουν λίγο σαν τους στασιαστές φεουδάρχες στην τηλεοπτική σειρά «Game of Thrones» ή σαν τους πραγματικούς πρίγκιπες της Ευρώπης των τριακονταετών πολέμων. Ενας πόλεμος που δεν κηρύχθηκε ποτέ συνεχίζεται στο ΠΑΣΟΚ. Ο Ανδρέας, η Αννα, ο Γιάννης – και κάποιοι που δεν θέλουν να γίνουν αρχηγοί, αλλά τους αρέσει να ψιθυρίζουν στα αυτιά των πριγκίπων όπως ο Μίμης ή ο Αλέκος – αρνούνται «να μπουν στο ύφασμα» της ηγεσίας Βενιζέλου. Κάνουν κόμμα ή όμιλο σκέψης, ετοιμάζουν άρθρα ή δίνουν συνεντεύξεις αλλά, βασικά και επί της ουσίας, δεν μπαίνουν στο στράτευμα.

Αυτή η άτυπη ανυπακοή αδυνατίζει το ΠΑΣΟΚ. Εχει δυόμισι αιτίες. Η μισή αιτία είναι ότι ο Βενιζέλος δεν τους ανάγκασε να μπουν στο παιχνίδι με ένα ανοιχτό συνέδριο αυτοκριτικής στο οποίο να προσκληθούν όλοι. Προτίμησε μια Ιπποκράτους στελεχωμένη από πιστούς του ή δευτεράντζες. Ο ίδιος, βέβαια, θα πει ότι πρότεινε θέσεις σε όλους, αλλά σχεδόν κανείς δεν ανταποκρίθηκε. Οι άλλες δύο αιτίες είναι πιο σημαντικές. Αιτία πρώτη: το ΠΑΣΟΚ είναι αδύναμο εκλογικά και, κρίνοντας από τις δημοσκοπήσεις, συνεχίζει να αδυνατίζει. Αρα οι φιλόδοξοι ή ασταθείς πρίγκιπες και οι πονηρές πριγκίπισσες δεν ξέρουν αν θέλουν να μπουν μέσα. Ψάχνονται λοιπόν έξω από τα τείχη και περιμένουν. Αιτία δεύτερη: όλοι αυτοί και αυτές έχουν μάθει να κάνουν πολιτική στην εποχή της επικοινωνίας. Η επικοινωνία δεν έχει νικητές και ηττημένους και πραγματικά ισοζύγια ισχύος. Εχει τον ναρκισσισμό της τηλεοπτικής προβολής και την ηδονή του παραπολιτικού που γίνεται διαστροφή στο Διαδίκτυο. Στην επικοινωνία είσαι πάντα νικητής και πάντα εν δυνάμει αρχηγός – αφού όλα είναι μια φαντασίωση.

Ο Βενιζέλος έχει δίκιο να λέει ότι είναι αρχηγός και όχι ψυχοθεραπευτής – αρκεί να μην αποδειχθεί κάτι σε «τελευταίο αυτοκράτορα».