Επικίνδυνες αυταπάτες

Αν το δούμε με θετική και αισιόδοξη διάθεση είναι ένα καλό σημάδι. Είναι, ίσως, η πρώτη φορά τα τελευταία τρία χρόνια που μία μείζων δημόσια αντιπαράθεση δεν αφορά «μέτρα», εισοδήματα ή «κεκτημένα». Και είναι, ίσως, η πρώτη φορά στη μνημονιακή τριετία που το επίδικο αντικείμενο δεν πηγάζει από τις προβλέψεις του Μνημονίου και οι αντίδικοι δεν στοιχίζονται γύρω από την κλασική γραμμή αντιπαράθεσης «μνημονιακών» και «αντιμνημονιακών». Είναι, πώς να το πω, ανακουφιστικό να ανακαλύπτεις ότι έχουμε ξανά την πολυτέλεια να τσακωνόμαστε και για άλλα θέματα, πέρα από εκείνα που συνοδεύουν τα μαρτύρια της δημοσιονομικής προσαρμογής.

Κατά τα άλλα, ο καβγάς που στήθηκε γύρω από τις διατάξεις του αντιρατσιστικού νομοσχεδίου και της τρίτης απόπειρας ενός τρίτου κατά σειράν υπουργού Δικαιοσύνης να το εισαγάγει στην Βουλή είναι μια σκέτη απογοήτευση.

Οχι επειδή γίνεται συζήτηση. Σε όλη την Ευρώπη το θέμα προκαλεί συζητήσεις, σε πολιτικό και θεωρητικό επίπεδο. Σε όλη την Ευρώπη εκφράζεται από φιλελεύθερα πνεύματα ο φόβος μήπως διώκοντας τον ρατσισμό και την ξενοφοβία, που την αρνούνται, η δημοκρατία κινδυνεύει να αρνηθεί η ίδια τον εαυτό της. Και σε όλη την Ευρώπη εκφράζεται ο ίδιος προβληματισμός μήπως οι απαγορεύσεις, οι διώξεις, ο αποκλεισμός των πολιτικών σχημάτων της ανερχόμενης παντού ριζοσπαστικής, ρατσιστικής, ξενοφοβικής ή ανοιχτά νεοναζιστικής Ακροδεξιάς φέρουν τα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Μήπως επιτρέπουν μια επικοινωνιακή «θυματοποίηση» και, εξ αυτής, ενίσχυση αντί για περιθωριοποίηση του ακροδεξιού λαϊκισμού. Και σε όλη την Ευρώπη διεξάγονται έρευνες και γίνονται συζητήσεις για την ανακάλυψη της μαγικής συνταγής που θα επιτρέψει στη δημοκρατία να αποκόψει τα ρατσιστικά και τα νεοναζιστικά καρκινώματα από τα δυνητικά κοινωνικά και εκλογικά τους ακροατήρια.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι ότι και εδώ ανοίγει η συζήτηση ή ότι αμφισβητείται η ορθότητα ή η αποτελεσματικότητα μιας νομοθετικής πρωτοβουλίας – το ακριβές περιεχόμενο της οποίας παραμένει άγνωστο. Το πρόβλημα δεν είναι καν ότι στη συζήτηση αυτήν έχει θέση, δίπλα στη φωνή των φιλελεύθερων συνταγματολόγων, και η φωνή του πενθούντος επισκόπου Καλαβρύτων, που φοβάται ότι ο νόμος θα τον εμποδίσει να κυνηγά χιλιαστές, γυμνιστές και άλλους εχθρούς του έθνους.

Το πρόβλημα είναι ότι την αναγκαία αυτή συζήτηση καλύπτει και ακυρώνει μια κουβέρτα πολιτικής υποκρισίας, ακραία ένδειξη της οποίας είναι το επιχείρημα «έλα μωρέ, τι χρειάζεται νέος νόμος; Η υπάρχουσα νομοθεσία αρκεί». Το πρόβλημα είναι, δηλαδή, ότι πίσω από νομικές ενστάσεις ή θεωρητικά επιχειρήματα κρύβονται κουτοπόνηροι πολιτικοί υπολογισμοί, που στηρίζονται, φοβάμαι, σε επικίνδυνες αυταπάτες.

n Μία πρώτη, κοινωνιολογική ας πούμε, αυταπάτη είναι ότι, αφού η άνοδος της επιρροής του ριζοσπαστικού ακροδεξιού λαϊκισμού συνδέεται με την οικονομική κρίση, η επιρροή αυτή θα μαραθεί μόλις τα σημάδια της κρίσης υποχωρήσουν. Η ευρωπαϊκή εμπειρία διαψεύδει την προσδοκία.

n Μία δεύτερη, πολιτικής φύσης, αυταπάτη είναι ότι αν μια κυβέρνηση υιοθετήσει την ατζέντα τους, αν γίνει πιο σκληρή με τους μετανάστες ή τους αποκλείσει από την απόκτηση ιθαγένειας, θα τους αντιμετωπίσει καλύτερα. Η ευρωπαϊκή εμπειρία διαψεύδει ακόμη χειρότερα τέτοιες προσδοκίες.

n Και μια τρίτη αυταπάτη, εκλογικού χαρακτήρα, είναι ότι, έτσι κι αλλιώς, όταν διά του κατευνασμού μαραθούν οι φορείς του ριζοσπαστικού ακροδεξιού λαϊκισμού, η εκλογική τους πελατεία θα επανέλθει στην κοντινότερη εκλογική δεξαμενή – στο δεξιότερο από τα mainstream πολιτικά κόμματα. Και γι’ αυτό «ας μην πολωνόμαστε». Η ευρωπαϊκή εκλογική εμπειρία των τελευταίων χρόνων διαψεύδει και αυτή την προσδοκία, η οποία αγνοεί ότι το βασικό χαρακτηριστικό του ακροατηρίου αυτού είναι η βίαιη απόρριψη του πολιτικού συστήματος και η αποξένωση από τους θεσμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Ας μην υποτιμούμε, λοιπόν, το πρόβλημα ή τον κίνδυνο για τη δημοκρατία που κρύβει. Κι ας μην αφήνουμε βολικές αυταπάτες να μας τυφλώνουν. Είτε πρόκειται για την αυταπάτη τής διά του κατευνασμού «απορρόφησης». Είτε για τη σύζυγη αυταπάτη ότι αρκεί η καθιέρωση του ρατσισμού ή της «εχθροπάθειας» ως ιδιώνυμου αδικήματος για να απογομωθεί μια κοινωνική και πολιτική βόμβα που κάνει τικ τακ κάτω από τα πόδια μας.