[Ιστορίες] Στα γκουλάγκ από πονοψυχία

Προ ημερών, ο φιλελεύθερος ρώσος ακτιβιστής Λεονίντ Γκόζμαν ανήρτησε στο μπλογκ του κείμενο όπου εξίσωνε τη ΣΜΕΡΣ, τη σταλινική υπηρεσία αντικατασκοπίας – Θάνατος στους Κατασκόπους σήμαινε το ακρωνύμιο -, με τα SS των Ναζί. Αφορμή στάθηκε μια τηλεοπτική μίνι σειρά για τη ΣΜΕΡΣ. Ο Γκόζμαν κάλεσε τους αναγνώστες να φανταστούν μια μίνι σειρά που θα απεικόνιζε τους αξιωματικούς των SS ως «τίμιους στρατιώτες ικανούς για αξιοθαύμαστο θάρρος και αυτοθυσία». Μια τέτοια σειρά είναι αδιανόητη, έγραψε, και στη Ρωσία και στη Γερμανία, διότι «Γερμανοί που γεννήθηκαν χρόνια μετά τον εφιάλτη ακόμα ντρέπονται για τη στολή των SS». Εντούτοις, οι αξιωματικοί της ΣΜΕΡΣ ήταν εξίσου εγκληματίες με εκείνους των SS: «Δεν είχαν ωραίες στολές, αλλά αυτή ήταν η μοναδική σημαντική διαφορά τους».

Τίποτα δεν ανάβει ταχύτερα φωτιές στη Ρωσία από τον υπαινιγμό μιας ηθικής ισοδυναμίας μεταξύ Σοβιετικών και Ναζί. Ο φίλα προσκείμενος στο Κρεμλίνο αναλυτής Σεργκέι Μαρκόφ κατηγόρησε τον Γκόζμαν ότι έκανε άπειρα σφάλματα. Κατ’ αρχήν, παρότι «ο ναζισμός και ο σοβιετικός κομμουνισμός είναι δύο είδη ολοκληρωτισμού», οι «κομμουνιστές επιχειρούσαν να οικοδομήσουν μια φιλάνθρωπη κοινωνία», απλώς «επέλεξαν απάνθρωπα μέσα», ενώ οι Ναζί «έθεσαν εξαρχής απάνθρωπους στόχους». Κι έπειτα, ο (Εβραίος) Γκόζμαν ξεχνά πως αν η Γερμανία είχε κερδίσει τον πόλεμο, οι πρόγονοί του θα ήταν νεκροί. Παρόμοια επιχειρήματα χρησιμοποίησε και η αρθρογράφος Ουκιάνα Σκόιμπεντα στην εφημερίδα Κομσομόλσκαγια Πράβντα. Αλλά αυτή προχώρησε πιο πέρα. Κατήγγειλε τον Γκόζμαν και τους ομοίους του ότι επιχειρούν να «αναθεωρήσουν την Ιστορία για να τραβήξουν το χαλί κάτω από τα πόδια της χώρας». Και υπονόησε πως ίσως θα ήταν καλύτερα αν οι Ναζί είχαν κάνει τη γιαγιά του Γκόζμαν σαπούνι. Η εφημερίδα αφαίρεσε κατόπιν το τελευταίο σχόλιο από την ηλεκτρονική της έκδοση. Αλλά ο αρμόδιος εποπτικός φορέας έσπευσε να την επιπλήξει. Μόνο που δεν την επέπληξε για αυτό αλλά επειδή μνημόνευσε την ατάκα του Γκόζμαν περί έλλειψης διαφορών ανάμεσα στα SS και στη ΣΜΕΡΣ.

Παρεμπιπτόντως, σε παλαιότερο άρθρο του στο London Review of Books, ο Σλάβοϊ Ζίζεκ έγραφε πως «είναι απαραίτητο να πάρουμε θέση και να ανακηρύξουμε τον φασισμό θεμελιωδώς “χειρότερο” από τον κομμουνισμό». Ισως γι’ αυτό να προτιμά τα γκουλάγκ για τους «εχθρούς» – από πονοψυχία.