[Τρίτη άποψη] Οι «ασφαλείς» και οι «αφελείς»

Την ερχόμενη Τετάρτη 22 Μαΐου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα ασχοληθεί, μεταξύ άλλων, με τη φοροδιαφυγή, τη φοροαποφυγή, τη φοροαπάτη, τους φορολογικούς παραδείσους, σε μια προσπάθεια να θεσπισθούν μέτρα που θα αντιμετωπίσουν αυτές τις παθογένειες με τις τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Η φοροδιαφυγή έχει ανέβει ψηλά στην πολιτική ατζέντα, αφού έχει προσλάβει γιγαντιαίες διαστάσεις τόσο στην ΕΕ όσο και παγκοσμίως. Ετσι το θέμα θα έρθει και στη σύνοδο κορυφής της Ομάδας των Οκτώ βιομηχανικά περισσότερο ανεπτυγμένων κρατών (G8), με στόχο να υιοθετηθούν μέτρα σε παγκόσμια κλίμακα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στοιχεία της, εμφανίζει την Ελλάδα να πρωτοστατεί σε φοροδιαφυγή, φοροαποφυγή, φοροαπάτη, παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί τον τελευταίο καιρό. Αφετηρία της ΕΕ για την αντιμετώπιση του φαινομένου είναι ότι, παρά τις τεχνικές και άλλες δυσκολίες, μπορούν να υιοθετηθούν μέτρα αν υπάρχει πολιτική βούληση. Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής τίθεται από την ΕΕ ουσιαστικά σε ηθική βάση, με κύριο στόχο τη διασφάλιση της ισότητας και της δικαιοσύνης στην κατανομή των φορολογικών βαρών – κάποιες άλλες πτυχές συνδέονται με την αποτελεσματικότητα, την ορθολογικότητα στην οργάνωση και τη λειτουργία της οικονομίας, την ισοσκέλιση του προϋπολογισμού κ.λπ.

Η ηθική διάσταση είναι ίσως η πιο σημαντική, ειδικά για την Ελλάδα της κρίσης, καθώς η φοροδιαφυγή οδηγεί στο ηθικά απαράδεκτο αποτέλεσμα να φέρουν το βάρος της μείωσης των ελλειμμάτων, της επίτευξης (πρωτογενών) πλεονασμάτων, της εξυγίανσης των δημοσιονομικών οι ασθενέστερες κοινωνικές ομάδες, οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι, δηλαδή ομάδες με τη σχετικά μικρότερη ευθύνη στη δημιουργία της κρίσης. Αντίθετα, άλλες εύρωστες ομάδες συνεχίζουν την ηθικά διαβλητή άσκηση της φοροδιαφυγής. Το ενδιαφέρον, αν όχι παράδοξο, είναι ότι σημαντικό μέρος της κατηγορίας αυτής των συνελλήνων εμφανίζονται και ως ένθερμοι υποστηρικτές των Μνημονίων και των οδυνηρών μέτρων που συνεπάγονται για χαμηλόμισθους, μισθωτούς και συνταξιούχους. Ορισμένοι, μάλιστα, νομίζω ότι αρθρογραφούν υπέρ της δημοσιονομικής εξυγίανσης και των οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Εκ του ασφαλούς!

Εύλογα, συνεπώς, προκύπτει η ανίερη ερώτηση: μήπως τελικά το Μνημόνιο υποστηρίζεται από τους «ασφαλείς» και τους «αφελείς»; Οι «ασφαλείς» είναι όλοι εκείνοι που «εκ του ασφαλούς» πλειοδοτούν στην υιοθέτηση όλο και περισσότερο αυστηρών μέτρων, με την αυτονόητη (γι’ αυτούς) προϋπόθεση ότι οι ίδιοι δεν θα υποστούν καμία συνέπεια – ή, εν πάση περιπτώσει, οι συνέπειες γι’ αυτούς θα είναι οριακές. Οι «αφελείς» είναι όσοι, από καλώς νοούμενο πατριωτισμό, υποστηρίζουν το Μνημόνιο και δέχονται τις οδυνηρές επιπτώσεις «για το καλό και το μέλλον του τόπου».

Ενδιαφέρουσες ηθικές (όχι ηθικολογικές) αντιφάσεις της ελληνικής πραγματικότητας. Η κρίση φωτίζει τέτοιες αντιφάσεις. Ετσι, π.χ., εξηγείται το ότι η σημερινή Ελλάδα – με ρεκόρ στην ανεργία ή στους δείκτες αύξησης των φτωχών – εμφανίζεται (σε εκτεταμένο δημοσίευμα του «Σπίγκελ») να δαπανά συγκριτικά τα υψηλότερα ποσά από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα σε πλαστικές εγχειρήσεις περιποίησης και καλλωπισμού του προσώπου. Είναι μάλιστα η δεύτερη χώρα στον κόσμο μετά τη Νότια Κορέα σε σχετικές δαπάνες. Κάθε τέτοια εγχείρηση φέρεται να κοστίζει 2.000-2.500 ευρώ και, παρά ταύτα, η ζήτηση αυξάνεται. «Επειδή είμαστε φτωχοί θέλουμε να είμαστε ωραίοι», φέρονται να λένε όσες και όσοι προσφεύγουν σε αυτές τις επεμβάσεις.

Είναι προφανές ότι αυτοί που δαπανούν τέτοια ποσά για τέτοιες πράξεις έχουν μείνει αλώβητοι από την κρίση αλλά, κυρίως, από την «αγωνία και την ευθύνη της ηθικής» που παράγει η κρίση, όσο κι αν σε μια ανοιχτή κοινωνία ο καθένας ατομικά είναι ελεύθερος να κάνει τις επιλογές της αρεσκείας του. Αλλά ποια ηθική ευθύνη και αγωνία διακρίνει τους εκπαιδευτικούς που επιλέγουν να απεργήσουν ακριβώς την ημέρα έναρξης των εξετάσεων των μαθητών, στους οποίους υποτίθεται ότι, μεταξύ άλλων, δίδαξαν να είναι υπεύθυνοι πολίτες σε μια δημοκρατική κοινωνία. Και πόσο ηθικό βάρος, επίσης, περικλείει η δήλωση «πριν από το μαθητή έρχεται ο καθηγητής και πριν από τον ασθενή έρχεται ο γιατρός»!

Με τα μέτρα που θα αποφασίσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ίσως κάποια στιγμή μπορέσουμε να βγούμε από την παθογένεια της φοροδιαφυγής. Από τις άλλες παθογένειες όμως, που έχουν τις ίδιες κοινωνικοπολιτικές αφετηρίες, πώς θα βγούμε;

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών