[Γνώμη] Επικοινωνιολόγοι και δημοκρατία, 1-0

Λένε πως ο παπάς πρώτα τα γένια του ευλογεί· το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τους συμβούλους επικοινωνίας. Οχι μόνο έχουν καταφέρει να επιβάλουν την παρουσία τους στο πρώτο πλάνο των προεκλογικών εκστρατειών αλλά και επιστρατεύονται για να προωθήσουν τις κυβερνητικές πολιτικές ή τους στόχους των ομάδων λόμπι.

Αδύνατο να φανταστεί κανείς σήμερα έναν φιλόδοξο ηγέτη ή κάποιο πολιτικό κόμμα που να μην καταφεύγει στις υπηρεσίες τους. Συχνά στις υπηρεσίες πολλών, γιατί οι καλές συμβουλές ποτέ δεν είναι υπερβολικά πολλές.

Πλάι στα πρόσωπα που συμβουλεύουν, οι σύμβουλοι έγιναν όλο και πιο αναγνωρίσιμοι. Ο καθένας μπορούσε να υπολογίσει τον ρόλο τους στην κατάκτηση ή την άσκηση της εξουσίας ενός αρχηγού κυβέρνησης ή κράτους, τον ρόλο ενός Αλαστερ Κάμπελ πλάι στον Τόνι Μπλερ, ενός Καρλ Ρόουβ πλάι στον Τζορτζ Μπους, ενός Ζακ Πιλάν πλάι στον Φρανσουά Μιτεράν πριν από τον Ζακ Σιράκ.

Κάποιοι πήραν στα δικά τους χέρια τη διαφήμισή τους, σε σημείο να αναρωτιέται κανείς αν δεν είναι ο Ζακ Σεγκελά αυτός που κέρδισε τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία το 1981. Οι υπόλοιποι άφησαν απλώς τις φήμες που τους απέδιδαν τεράστια επιρροή να τρέχουν. Και φυσικά, οι σπεσιαλίστες του story telling προσφέρθηκαν για ήρωες κινηματογραφικών ταινιών, σπουδαίους δεύτερους ρόλους στο πλευρό ενός πρωθυπουργού όπως ο Τόνι Μπλερ στην ταινία «Η Βασίλισσα» ή ενός φανταστικού και ρομαντικού προέδρου των ΗΠΑ στην ταινία «Ο έρωτας του Προέδρου».

Δεν μπορεί κανείς να κατηγορήσει τους συμβούλους επικοινωνίας για τα κακά από τα οποία επωφελούνται. Ούτε όμως και να τους απαλλάξει από κάθε ευθύνη. Δεν υποχρεώνουν τους πολιτικούς ιθύνοντες να τους προσλάβουν. Εχουν συμβάλει εντούτοις στην είσοδο περισσότερων χρημάτων στην πολιτική και, έχοντας γίνει απαραίτητοι, κατέστησαν ιδιαίτερα καλοπληρωμένη τη δουλειά τους, αυξάνοντας το κόστος της πολιτικής για το κράτος, άρα και για τους φορολογουμένους. Το πολιτικό μάρκετινγκ εγκαθίδρυσε μια νέα συμβολική οικονομία. Δεν έχει άραγε συνέπειες το γεγονός ότι οι πολίτες εξομοιώνονται με καταναλωτές, στους οποίους εφαρμόζονται τεχνικές βγαλμένες από την εμπορική διαφήμιση;

Διότι στόχος της επικοινωνίας είναι φυσικά η νίκη. Με κάθε τίμημα; Με ακριβό τίμημα, αν αναλογιστούμε το οικονομικό κόστος και ακόμη πιο βαρύ αν αναλογιστούμε τα ηθικά πλήγματα που δέχεται η δημοκρατία.

Δεν μπορούμε να τα αγνοούμε άλλο όλα αυτά, όπως είχαμε κάνει με διάσημες διαφημιστικές καμπάνιες όπως αυτή του Εντουαρντ Μπέρνεϊς που προσελήφθη από την American Tobacco προκειμένου να σπάσει το ταμπού που απαγόρευε στις γυναίκες να καπνίζουν δημόσια.

Ακολουθώντας τις συμβουλές ενός ψυχαναλυτή που είχε συσχετίσει το τσιγάρο με το πέος, ο Μπέρνεϊς πείστηκε να συνδέσει τον φεμινισμό με την προώθηση του καπνίσματος και οργάνωσε, με την ευκαιρία της διάσημης διαδήλωσης το Πάσχα του 1929 στη Νέα Υόρκη, τη σκηνή μιας ομάδας νεαρών γυναικών που άναβαν ταυτόχρονα τσιγάρο μπροστά στους φωτογράφους.

Την επομένη, αυτή η εικόνα με τις σουφραζέτες να ανάβουν «πυρσούς της ελευθερίας» έκανε τον γύρο των ΗΠΑ. Σήμερα γνωρίζουμε πως «το κάπνισμα σκοτώνει».