[Ενστάσεις] Η εικών και το εικονιζόμενον

Ο Ιωάννης Δαμασκηνός (περ. 676-749), μοναχός από τη Συρία και, μεταξύ άλλων, διανοούμενος στρατευμένος στην ορθοδοξία, είχε παίξει σπουδαίο ρόλο την περίοδο της εικονομαχίας. Υπερασπίστηκε τον ρόλο των εικόνων στη λατρεία και είχε επικρίνει με σφοδρότητα τους εικονομάχους βυζαντινούς αυτοκράτορες, τον Λέοντα Γ’ τον Ισαυρο και τον Κωνσταντίνο τον Κοπρώνυμο. Αλλά ταυτόχρονα έκανε τη βασική διάκριση: «Αλλον ουν εστίν η εικών και άλλον το εικονιζόμενον».

Ο,τι ένας θρησκευόμενος εικονολάτρης θεωρούσε αυτονόητο, καταστρατηγείται συστηματικά στη σύγχρονη Ελλάδα, όπου υποτίθεται ότι οι πολίτες είναι υποψιασμένοι και δεν τρώνε αμάσητο ό,τι να ‘ναι. Αμ δε. Τις ημέρες αυτές, μια φωτογραφία που διακινήθηκε όχι μόνο από εύπιστους στο βαθύ Ιντερνετ αλλά και από φορείς που επιδιώκουν να «επικοινωνήσουν» την αλήθεια τους έλεγε ένα χοντρό ψέμα. Η φωτογραφία δείχνει μια θάλασσα καφετιά, υποτίθεται ότι είναι οι Σκουριές της Χαλκιδικής, που οι ρύποι από το μεταλλείο χρυσού έχουν ήδη καταστρέψει ανεπανόρθωτα.

Αν είσαι εύπιστος, πείθεσαι αμέσως – και βγαίνεις να διαδηλώσεις, δεν παίζουν με την οικολογία, τις θάλασσες και τις ακτές. Αν είσαι λίγο πιο πονηρεμένος και πας σε έναν χάρτη, θα διαπιστώσεις ότι οι Σκουριές δεν έχουν θάλασσα. Κι αν κάνεις το απλούστατο, αν αναζητήσεις στη μηχανή αναζήτησης της Google την ίδια εικόνα, θα διαπιστώσεις ότι είναι παλιά, πρωτοδημοσιεύθηκε το 2010. Κι ότι, τότε, η λεζάντα έλεγε πως είναι η θάλασσα στο Στρατώνι έπειτα από πλημμύρες, το καφέ χρώμα δεν οφείλεται σε ρύπους αλλά στα χώματα που κατέβηκαν από τις πλημμύρες.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα ψέμα επιστρατεύεται για να εξυπηρετήσει μια υπόθεση στην οποία υπάρχουν συμφέροντα που αντιτίθενται – αλλά πρωτίστως έχει επενδυθεί πολιτικό κεφάλαιο από δυνάμεις που συνηθίζουν να προσεταιρίζονται κάθε είδους διαμαρτυρία. Δεν είναι η πρώτη φορά που μια εικόνα αποσυνδέεται από την πραγματικότητα η οποία τη γέννησε και με μια εσκεμμένα λάθος λεζάντα διεκδικεί καινούργιο νόημα. Πλήθος διδακτορικών έχουν γραφεί για τις εικόνες του μακαριστού (για ορισμένα ιερατεία) Στάλιν, που όσο περνούσαν τα χρόνια με αριστοτεχνικά ρετούς άδειαζαν από πρόσωπα τα οποία τον πλαισίωναν, επειδή είχε αδειάσει από τα πρόσωπα αυτά και ο κομματικός μηχανισμός.

Τις ημέρες αυτές, ωστόσο, δημοσιεύθηκε και μια φωτογραφία που δεν είναι παρελκυστική. Τραβήχθηκε στις 14 Απριλίου και απεικονίζει ένα πανό, σε μια διαδήλωση έξω από το αστυνομικό μέγαρο Θεσσαλονίκης κατά της προφυλάκισης των δύο συλληφθέντων στις Σκουριές. «Καμία δίωξη στους κατοίκους της Χαλκιδικής», έλεγε μεταξύ άλλων το πανό. Δηλαδή; Να παραιτηθεί το κράτος από το δικαίωμά του να επιβάλλει τον νόμο; Αν ζούσε ο Ιωάννης Δαμασκηνός, θα έλεγε ότι μερικές εικόνες είναι τόσο ρηχές, τόσο μονοδιάστατες, ώστε να αποβαίνουν επιζήμιες ακόμα και για τη λατρεία την οποία, υποτίθεται, εξυπηρετούν.