Εξουδετερώνοντας τους κινδύνους

Η πρωτόγνωρη κρίση που μας ταλαιπωρεί έχει δημιουργήσει τεράστια προβλήματα σε μεγάλη μερίδα της κοινωνίας μας. Σε όλους όμως ανεξαιρέτως έχει δημιουργήσει την αίσθηση του άμεσου κινδύνου για την προσωπική μας ζωή ή και για την προσωπική μας ασφάλεια, καθώς επίσης και για την προοπτική των οικογενειών μας. Αυτό το αίσθημα ανασφάλειας και κινδύνου είναι κάτι που πρέπει άμεσα να καταπολεμηθεί. Ορισμένες σκέψεις που θα ακολουθήσουν ίσως μπορούν να συμβάλουν σε αυτό.

Δυστυχώς, ακόμη και κοινωνίες/οικονομίες που δεν πλήττονται από την κρίση, τουλάχιστον στον βαθμό που πλήττεται η δική μας, αντιμετωπίζουν ισχυρούς κινδύνους που απορρέουν από την παγκοσμιοποίηση και την οικονομία της καινοτομίας και που είναι κυρίως δύο τύπων:

– Ο πρώτος κίνδυνος σχετίζεται με την υποαπασχόληση και την επισφάλεια της εργασίας.

Επειδή δεν ζούμε πια στην εποχή όπου ένα άτομο «δένεται» με μία μόνο εργασία και με μία μόνο επιχείρηση αλλά, αντίθετα, αυξάνεται σημαντικά η κινητικότητα των εργαζομένων ανάμεσα σε κλάδους και επιχειρήσεις, πολλοί άνθρωποι διαισθάνονται πως κινδυνεύουν με μακροχρόνια εργασία ή με κακοπληρωμένη, μερικής απασχόλησης, εργασία.

Ενα τέτοιο κοινωνικό κλίμα δηλητηριάζει οποιαδήποτε προσπάθεια μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για μία χώρα. Ενισχύει τις λαϊκίστικες φωνές για δήθεν άμεσες λύσεις και μαζικοποιεί την απαίτηση να πληρώσει ο εύκολος «εχθρός» (πολιτικοί, μετανάστες, κάθε είδους διαφορετικοί κ.λπ.).

Προφανώς, πρέπει να ληφθεί μέριμνα για να αμβλυνθεί αυτό το κοινωνικό κλίμα.

n Ο δεύτερος κίνδυνος συνδέεται με τις μεγάλες περιβαλλοντικές (ανθρωπογενείς) μεταβολές και την υπερθέρμανση του πλανήτη. Ολο και μεγαλύτερα ποσά απαιτούνται για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, τα οποία μάλιστα καταβάλλονται κυρίως από τις ήδη μπλοκαρισμένες «ανεπτυγμένες οικονομίες» καθιστώντας έτσι πιο οδυνηρό τον ανταγωνισμό που υφίστανται από τις αναδυόμενες χώρες.

Μπροστά σε όλους αυτούς τους κινδύνους (κρίση, παγκοσμιοποίηση, περιβάλλον) υπάρχει μία «εύκολη», φυσική αντίδραση: προστατευτισμός και αναδίπλωση. Είναι κάτι που ακούστηκε έντονα διεθνώς το 2008 και πήρε την απάντησή του από τον τότε πρωθυπουργό της Βρετανίας Γκόρντον Μπράουν, ο οποίος δικαιώθηκε και από τις εξελίξεις: μία επαναφορά του προστατευτισμού θα ήταν πολύ οδυνηρότερη για την παγκόσμια οικονομία σε σχέση με την τακτική των διεθνών συνεργασιών.

Οπως προαναφέραμε, η αντιμετώπιση της επισφάλειας εργασίας, της ανεργίας και της υποαπασχόλησης είναι το πρώτο που πρέπει να αντιμετωπιστεί, και μάλιστα με έμφαση στους νέους. Δεν θα ανακαλύψουμε την Αμερική αλλά θα πρέπει να δανειστούμε εκείνες τις πολιτικές (π.χ. από σκανδιναβικά εφαρμοσμένα σχέδια του flexicurity – «ευέλικτη ασφάλεια») που θα αναχαιτίσουν έστω την ορμή του προβλήματος. Δεν είναι τυχαίο ότι στη Δανία το 73% των εργαζομένων νιώθει εργασιακή ασφάλεια ενώ στη Γαλλία είναι κάτω από 50% (και στη χώρα μας βέβαια στο ναδίρ). Η ουσία του σκανδιναβικού μοντέλου είναι υψηλό υποκατάστατο εισόδημα όσων χάνουν την εργασία τους και ταυτόχρονα απαγκίστρωση από υπερβολικούς περιορισμούς στην αγορά εργασίας (όχι μόνο στις απολύσεις αλλά και στις προσλήψεις).

Μελέτες έχουν δείξει ότι η flexicurity όχι μόνο δεν είναι ένα κόλπο των επιχειρηματιών για να αυξήσουν τα κέρδη τους (όπως εμφανίζεται από διάφορα στερεότυπα) αλλά αντίθετα συνδέεται με μείωση των ανισοτήτων, όσον αφορά την ανεργία σε νέους και σε άτομα ηλικίας άνω των 55 ετών.

Η «ευέλικτη ασφάλεια» βεβαίως συμπληρώνεται από τις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης (επιμόρφωση, ενίσχυση δεξιοτήτων, κρατικά προγράμματα απασχόλησης κ.λπ.) που θεσμοθετεί το Κράτος.

Δώσαμε μεγαλύτερο βάρος στον πρώτο κίνδυνο παρά στον δεύτερο (περιβαλλοντικές αλλαγές) επειδή κοινωνικά έχει πιο επείγοντα χαρακτήρα αλλά και επειδή για την αντιμετώπιση του θέματος των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της ανάπτυξης τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα. Εδώ απαιτείται ισχυρότατη πολιτική βούληση και εκτεταμένη διεθνής συνεργασία για περιορισμό των ρυπογόνων τεχνολογιών στις ανεπτυγμένες χώρες, διάδοση καινοτόμων, «καθαρών» τεχνολογιών στις αναδυόμενες οικονομίες και αποθάρρυνση της ανάδυσης «ρυπογόνων παραδείσων». Αυτό το τελευταίο μας ενδιαφέρει πολύ γιατί και στη γειτονιά μας άφρονες ηγήτορες, υπό την πίεση της κρίσης, εμφανίζονται πρόθυμοι να «αγοράσουν μόλυνση».

Ο τόπος μας δεν έχει βγει ακόμη από τη δίνη της κρίσης. Ομως, μπορεί ακόμα να σκέπτεται και να συζητεί πώς θα την αντιμετωπίσει καλύτερα. Χωρίς δογματισμούς, αγκυλώσεις και στερεότυπα…

Ο Νίκος Ευθυμιάδης είναι πρόεδρος του REDESTOS Efthymiadis Agrotechnology Group, πρόεδρος επί τιμή του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος