[Ενστάσεις] «Ελληνες είμαστε…»

Το μακρινό 1991, σε ένα ταξίδι στην Κύπρο, μια παρέα γνωστών από τη Λευκωσία, θέλοντας να μας διασκεδάσει, μας πήγε στο ξακουστό εκείνη την εποχή νυχτερινό κέντρο Ο Βαρώνος, σε ένα στενό πίσω από τη λιβυκή πρεσβεία. Μου είχε κάνει εντύπωση ότι ο δρόμος ήταν πολύ σκοτεινός, ότι σε μια γωνιά του λειτουργούσε ένα κατάφωτο μαγαζί που φαινόταν ότι πουλάει λούτρινα κουκλάκια κι ότι, μόλις έμπαινες, από μια καταπακτή, σε οδηγούσαν σε μια τεράστια αίθουσα που είχε πολλά τραπέζια τίγκα στον κόσμο, πολλά κορίτσια που τριγυρνούσαν ανάμεσα και πολλά ντεσιμπέλ.

Τα τραγούδια που ακούγονταν ήταν σκυλάδικα, αλλά, τι περίεργο, δεν ήξερα κανένα. Η κορυφαία τραγουδίστρια ήταν Ρουμάνα. Είχε καταρρεύσει λίγο καιρό πριν ο κομμουνισμός και κόσμος ξεχυνόταν προς τη Δύση αλλά και προς την Ανατολή αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Θυμάμαι, είχα μιλήσει μαζί της. Εκμεταλλεύτηκε τις γνώσεις της, είχε σπουδάσει κλασικό τραγούδι, είχε και καλή φωνή και κάπως έτσι απέφυγε την τύχη άλλων συνομήλικών της γυναικών.

Τραγουδούσε, βεβαίως, ελληνικά. Και το μεγάλο σουξέ της, αρθρωμένο σε μια προφορά έντονα κυπριακή, είχε το εξής αξέχαστο ρεφρέν:

Θυμάμαι την εντύπωση από εκείνο το βράδυ. Ηταν ένας χαβαλές αλλά ήταν, ταυτόχρονα και κυρίως, μια εικόνα ντροπής. Μια ξένη, λόγω μεγάλης ανάγκης, διασκεδάζει κάτι τύπους που έχουν λεφτά και πληρώνουν, λέγοντας ένα τραγούδι που για εκείνη μπορεί να μη σήμαινε τίποτα αλλά για εκείνους ήταν η κορύφωση του τσακίρ κεφιού διότι τους κολάκευε την εθνική ιδιαιτερότητα, την πίστη ότι λόγω αυτής της εθνικής ιδιαιτερότητας τα καταφέρνουν. Επιπλέον, μάλιστα, σε έναν χώρο στον οποίο η εθνική ιδιαιτερότητα δεν θα ήταν τίποτα αν δεν είχε χρήματα.  

Αυτή την εικόνα ντροπής με τους πολλούς συμβολισμούς έκανα πολλές προσπάθειες να την αποτινάξω. Δεν της άξιζε της Κύπρου, δεν εκπροσωπούσε, δεν μπορούσε να εκπροσωπεί αυτό που ήταν και συνεχίζει να είναι: μια μοντέρνα, ανοιχτή κοινωνία, που καταφέρνει να προοδεύει κόντρα στις αντιξοότητες.

Δεν θα βρούμεν τρόπον και δεν θα ζωντανέψομεν αυτόν τον τόπον αν αγνοήσουμε τα πραγματικά δεδομένα. Με κόπο και πολλές απώλειες, οι Ελληνες κατανοήσαμε ότι δεν μπορούμε να ζούμε και να προχωρούμε στη δίνη της κρίσης σαν να είμαστε μόνοι μας – και δώσαμε μια κάποια πολιτική εκπροσώπηση σε αυτή την ανάγκη προσαρμογής στην πραγματικότητα. Οι κύπριοι πολιτικοί έχουν ανάλογη ευθύνη, να περιγράψουν με τη δική τους σειρά την πραγματικότητα – και να φερθούν με γενναιότητα απέναντι στα δεδομένα που αυτή θέτει.

Κι αν τους αρέσουν τόσο πολύ τα σύμβολα, ας κάνουν τον κόπο να δουν τον συμβολισμό του Βαρώνου απ’ την ανάποδη, απ’ τη μεριά των ηττημένων. Δεν μπορεί να ξεχνούν στο νησί πόσο ακριβά έχουν πληρώσει τις ήττες τους.