[Τρίτη άποψη] Το ξύπνημα και ο εφιάλτης

Αρκετοί ερμήνευσαν την πρόσφατη αντίδραση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε σχέση με τον προϋπολογισμό της Ενωσης ως το ξύπνημα ενός κοιμισμένου γίγαντα. Δεν είναι λάθος, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε έναν επικίνδυνο αντικατοπτρισμό.

Είναι αλήθεια ότι η Συνθήκη της Λισαβώνας προσέδωσε στο Κοινοβούλιο ακόμα περισσότερες αρμοδιότητες και εξισορρόπησε κι άλλο το θεσμικό παιχνίδι στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ενωσης – γίγαντας όμως το Κοινοβούλιο δεν έγινε και ούτε μπορεί να γίνει όσο η Ευρώπη παραμένει κυρίως Ευρώπη των κρατών. Το αποδεικνύει με τον πιο εύγλωττο τρόπο η πλήρης απουσία του Κοινοβουλίου από αποφάσεις όπως η πρόσφατη για την Κύπρο που φέρνουν τα πάνω κάτω στην Ευρώπη. Είναι επίσης γεγονός ότι σε αυτή τη θητεία, και ιδίως στο δεύτερο μισό της, υπό την ώθηση του εξαιρετικά φιλόδοξου και σχεδόν εξίσου ικανού προέδρου του Μάρτιν Σουλτς, το Κοινοβούλιο έλαβε πρωτοβουλίες και πήρε μέτρα που συχνά ξεπέρασαν το διχασμένο Συμβούλιο και τη φθίνουσα Επιτροπή: σειρά πρακτικών εφαρμογών της «οικονομικής διακυβέρνησης», «ομοσπονδιακού» τύπου χειρονομίες υπέρ της Τραπεζικής Ενωσης, των ευρωομολόγων, της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών, απόρριψη «περιοριστικών» διεθνών συμβάσεων (όπως για την ανταλλαγή δεδομένων με τις Ηνωμένες Πολιτείες), θέσπιση ορίου για τα μπόνους των τραπεζιτών. Είναι επίσης σημαντικό, όσο και πρωτόφαντο, ότι το Κοινοβούλιο διαφώνησε από την πρώτη στιγμή, και μάλιστα διακομματικά, με τη μείωση και κυρίως τη φιλοσοφία του κοινοτικού προϋπολογισμού και ότι επισημοποίησε αυτή τη διαφωνία, πάντα διακομματικά (με 506 ψήφους έναντι 161) και χωρίς εκπτώσεις.

Η οικονομική αυτοδυναμία της Ενωσης είναι σημαντικό στοιχείο, αλλά όχι το πιο καθοριστικό για την πολιτική δυναμική της. Η «μάχη του προϋπολογισμού» έχει κυρίως συμβολικό χαρακτήρα: το πρόσφατο Ψήφισμα είναι από τη φύση του μη δεσμευτικό κείμενο (η «πραγματική» ψηφοφορία, αυτή που θα κρίνει αν θα εγκριθεί τελικά ή όχι ο προϋπολογισμός και ποια μορφή θα έχει, θα γίνει τον Ιούλιο), το Κοινοβούλιο δεν αμφισβήτησε το συνολικό ποσό του προϋπολογισμού, του πρώτου στην ιστορία της Ενωσης που υπήρξε μικρότερος από τον προηγούμενο, ενώ οι όροι που τέθηκαν στο Συμβούλιο – η «ευελιξία» των δαπανών, το ξανακοίταγμα του προϋπολογισμού σε ένα χρόνο, η επιθυμία για περισσότερους «ίδιους πόρους» («ευρωπαϊκά έσοδα» και όχι αποδόσεις από τους κρατικούς προϋπολογισμούς) – αποτελούν περισσότερο ευχές παρά πολιτικές πράξεις. Το πολιτικό ζητούμενο για το Κοινοβούλιο είναι να αλλάξει τον τρόπο λήψης και τη λογική των κορυφαίων αποφάσεων, τις εγγενείς αδυναμίες των οποίων οδυνηρά μας ξαναθύμισε η απόφαση για την Κύπρο.

Δεν είναι εύκολο έργο γιατί, ως γνωστόν, το Κοινοβούλιο δεν πράττει αλλά συμ-πράττει: άλλα όργανα έχουν την πρωτοβουλία (η Επιτροπή) και άλλα τον αποφασιστικό λόγο (το Συμβούλιο). Δυσκολεύει ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι το Κοινοβούλιο δεν έγινε, ακόμη, σώμα άσκησης πραγματικής πολιτικής. Το υπονομεύει η έκπτωση της Ευρώπης στα μάτια των πολιτών της, η πολυπλοκότητα και συχνά ερμητικότητα των κανόνων λειτουργίας του, η αφάνεια των μελών του και συγχρόνως η λαϊκή πεποίθηση – εν μέρει δικαιολογημένη – για τα προνόμιά τους. Κυρίως, το πλήττουν εκ των έσω τρεις μεγάλες δημοκρατικές πληγές: η διαρκής αύξηση της αποχής στις ευρωπαϊκές εκλογές, ο πληθωρισμός των αντίθετων στην ευρωπαϊκή ιδέα μελών του, η απομάκρυνση από τους ευρωπαίους πολίτες.             

Ενα χρόνο πριν από τις επόμενες εκλογές, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει μια φιλοδοξία, που πρέπει να γνωρίζει ότι μπορεί να γυρίσει σε εφιάλτη: τη φιλοδοξία ώθησης της Ενωσης προς τα εμπρός, ιδίως μέσα από την εμβάθυνση της οικονομικής διακυβέρνησης, την υποστήριξη πολιτικών ανάπτυξης, ένα νέο κύμα θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Ο εφιάλτης είναι να βγει από τις κάλπες μια σύνθεση που δεν θα μπορεί ή δεν θα θέλει να κάνει τέτοια βήματα. Με την απίστευτα απερίσκεπτη τιμωρία της Κύπρου, η Ευρώπη των κρατών, ποδηγετούμενη από μια Γερμανία στενών οριζόντων, σαν να θέλει να μας φέρει πιο κοντά στον εφιάλτη. Χρειάζεται πολλή δουλειά από τα φιλευρωπαϊκά κόμματα, η επιλογή των καλύτερων υποψηφίων και μεγάλη τόλμη από το επόμενο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ώστε να αποκτήσει δυνατότερη φωνή η Ευρώπη των λαών – και της λογικής.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς