[Διαστάσεις] Στο όνομα του ανθρωπισμού

Στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το Αδιαίρετο Παρελθόν: Η Ιστορία Πέρα από τις Διαφορές μας», ο βρετανός ιστορικός Ντέιβιντ Κάνανταϊν κατηγορεί τους συναδέλφους του ότι δίνουν έμφαση στις διαφορές των ανθρώπων αντί για τα κοινά τους σημεία. Υπάρχουν έξι μορφές ταυτότητας, σημειώνει: η θρησκεία, το έθνος, η τάξη, το φύλο, η φυλή και ο πολιτισμός. Και δεν υπάρχει κανένας λόγος να επικεντρώνεται κανείς σε μια από αυτές τις ταυτότητες εις βάρος των άλλων. Οι ιστορικοί έχουν την τάση να αντιμετωπίζουν όλους τους εργαζομένους ως προλετάριους με ταξική συνείδηση, όλους τους χριστιανούς ως πιστούς με αντισημιτικές ή αντιισλαμικές προκαταλήψεις, όλες τις γυναίκες ως καταπιεζόμενα όντα που περιμένουν να απελευθερωθούν. Κι όμως, μπορεί κανείς να είναι θαυμάσια μαύρος, εργάτης, άνδρας, χριστιανός και Βρετανός ταυτοχρόνως.

Ο συγγραφέας μάς καλεί να εγκαταλείψουμε τη μανιχαϊστική λογική του «Εμείς» και «Αυτοί», να παραμερίσουμε τις διαφορές μας και να καλλιεργήσουμε την αλληλεγγύη και τον ανθρωπισμό. Ωραίο ακούγεται, και χριστιανικό. Αλλά όχι πολύ πειστικό. Οπως γράφει ο Μαρκ Μαζάουερ παρουσιάζοντας το βιβλίο στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», άντε να πεις σε έναν άνεργο ότι πρέπει να ξεχάσει τον πόνο του και να επικεντρώσει την προσοχή του στα κοινά του σημεία με έναν δισεκατομμυριούχο. Στην καλύτερη περίπτωση θα σου πετάξει γιαούρτι. Οι ταξικές διαφορές μπορεί να αποτελούν ένα θέμα που δεν ακούγεται πολύ σήμερα, η ανάδειξή τους όμως στο προσκήνιο κατά το παρελθόν συνέβαλε αποφασιστικά χωρίς αμφιβολία στη βελτίωση της τύχης των καταπιεσμένων.

«Οποιος επικαλείται τον ανθρωπισμό κάποια απάτη ετοιμάζει» έλεγε ο Προυντόν. Ο νέος Πάπας μπορεί να είναι συμπαθής, ταπεινός και να έχει σταθεί σε όλη του τη ζωή δίπλα στους φτωχούς. Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε όμως, στο όνομα της ανθρώπινης αλληλεγγύης, ότι στάθηκε δίπλα και στους δικτάτορες της χώρας του. Οτι δέχεται (και μάλιστα «ενδεχομένως») τα προφυλακτικά μόνο για την πρόληψη μολύνσεων. Και ότι τάσσεται κατά των αμβλώσεων, της ευθανασίας, των γάμων των ομοφυλοφίλων.

Ας πάρουμε επίσης τη Σύνοδο Κορυφής που γίνεται στις Βρυξέλλες. Ολοι οι ηγέτες θέλουν χωρίς αμφιβολία το καλό των λαών τους, της Ευρώπης και του ανθρωπίνου είδους. Πώς να παραβλέψουμε όμως τον διχασμό μεταξύ Βορείων και Νοτίων, τα απαξιωτικά σχόλια των Εργατικών για τους Τεμπέληδες, την εμμονή των ισχυρών σε μια συνταγή που αποδυναμώνει ακόμη περισσότερο τους αδύναμους; Πώς να ξεχάσουμε την οργή των Βρετανών όταν διαπίστωσαν ότι το σχέδιο προϋπολογισμού που είχαν θεωρήσει εθνικό τους θρίαμβο απορρίφθηκε από το Ευρωκοινοβούλιο και πρέπει τώρα να τρέχουν πάλι να διαπραγματεύονται με την «ήπειρο»;  

Η ανθρώπινη συλλογικότητα είναι κάτι πολύ θεωρητικό, λέει ο Μαζάουερ. Οι φτωχοί στον Παγκόσμιο Νότο δεν έχουν την αίσθηση ότι ανήκουν σε μια ενιαία κοινότητα. Προβλήματα όπως το φαινόμενο του θερμοκηπίου ή το οργανωμένο έγκλημα αντιμετωπίζονται σε εθνική ή περιφερειακή, όχι σε παγκόσμια, κλίμακα. Πέρα από τις διαφορές μας υπάρχουν αρκετά πράγματα. Ανάμεσά τους, όμως, δεν βρίσκεται (ακόμη τουλάχιστον) η Ιστορία.