[Προεκτάσεις] Θρυαλλίδα

Γιατί αναθεωρείται το Σύνταγμα μιας χώρας; Απάντηση: Εξαρτάται από τη χώρα. Στην Ελλάδα, π.χ., όσες φορές άλλαξε από τη Μεταπολίτευση, έγινε για να εξυπηρετήσει (και) κάποια προσωπική στρατηγική.

Την πρώτη φορά ο Κωνσταντίνος Καραμανλής υπερεξόπλισε τον ρυθμιστή του πολιτεύματος επειδή ήθελε τον ρόλο. Την επόμενη ο Ανδρέας Παπανδρέου μετέτρεψε το μοντέλο σε πρωθυπουργοκεντρικό, γιατί τον βόλευε. Η τρίτη αναθεώρηση, από τον Σημίτη με σφραγίδα Βενιζέλου, αντιμετώπιζε το Σύνταγμα ως νομικό κείμενο. Και η τέταρτη, επί Καραμανλή, δεν έγινε καν – εκτός από κάτι μερεμέτια όπως η άρση του επαγγελματικού ασυμβίβαστου των βουλευτών – γιατί ο άλλος Παπανδρέου πήρε τους βουλευτές του κι έφυγε για να μην του κάνουν καμιά κασκαρίκα με το άρθρο 16.

Τώρα που επιτρέπεται νέα αναθεώρηση πολλοί μιλάνε για νέο πολιτικό σύστημα, νέο εκλογικό νόμο, νέους θεσμούς που χρειάζεται η χώρα – όλα μέσα από τις αλλαγές στον Καταστατικό Χάρτη. Η συζήτηση όμως άρχισε να γίνεται πάλι άναρχα και αποσπασματικά από τα κόμματα – από το οποία δεν έχουμε ακούσει και τίποτε ριζοσπαστικό, εδώ που τα λέμε. Οι περισσότεροι κόβουν και ράβουν τις αλλαγές στα μέτρα τους. Λίγοι έχουν προτάσεις χωρίς επιμέρους προσωπικές – και κυρίως κομματικές – επιδιώξεις. Ανάμεσά τους ένας νηφάλιος πολιτικός σε αγρανάπαυση και ένας ανήσυχος καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου.

Ο Αλέκος Παπαδόπουλος και ο Γιώργος Σωτηρέλης έγραψαν ένα άρθρο στο «Βήμα της Κυριακής». Δεν είναι ανάγκη να συμφωνεί κανείς μαζί τους, ούτε οι προτάσεις τους έχουν κάτι θέσφατο. Αλλωστε δεν είναι εύκολες οι αποφάσεις για συγκρότηση Γερουσίας, εκλογή Πρόεδρου της Δημοκρατίας – αυξημένων αρμοδιοτήτων – με καθολική ψηφοφορία, απλή αναλογική κ.λπ., που εισηγούνται. Αλλά είναι το πρώτο δημόσιο κείμενο που θέτει ευκρινώς ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο έχει νόημα αυτή η συζήτηση.

Οι προτάσεις τους είναι συγκεκριμένες, αλληλοσυμπληρώνονται και συνθέτουν τη βάση λειτουργίας ενός πολιτικού συστήματος με εσωτερικούς μηχανισμούς αυτοπροστασίας και αυτοελέγχου. Και επειδή στην ούγια δεν υπάρχουν επιδιώξεις κανενός – κόμματος ή προσώπου -, μπορούν να λειτουργήσουν ως αφετηρία της διαδικασίας που θα καταστήσει την επόμενη αναθεώρηση ουσιαστική και χρήσιμη.

Χωρίς θρυαλλίδα σαν αυτήν που πυροδοτούν οι δύο αρθρογράφοι του «Βήματος» – για πλήρη αναθεώρηση και όχι για α λα καρτ αλλαγές διατάξεων υπό την πίεση της συγκυρίας – η χώρα απλώς θα ξανακάνει στροφή γύρω από τον εαυτό της. Σε αυτή την περίπτωση, όπως θα έλεγε ο βρετανός πολιτικός Οράτιος Ουόλπον, «το Σύνταγμα μια χαρά είναι και θα συνεχίσει να είναι, αν το αφήσουν στην ησυχία του».