Η μακριά σκιά του Στάλιν

Αν και οι Ρώσοι γνωρίζουν σήμερα περισσότερα από ποτέ για τα εγκλήματα του Στάλιν, πολλοί πολιτικοί και ιστορικοί θέλουν να τον βγάλουν από τη σκιά και να τιμήσουν τον ρόλο του στην εκβιομηχάνιση του νεαρού σοβιετικού κράτους και τη νίκη επί της ναζιστικής Γερμανίας.

Οι κομμουνιστές έχουν συλλέξει 100.000 υπογραφές σε αίτημα του Βόλγκογκραντ να επιστρέψει στο παλιό του όνομα, δηλαδή Στάλινγκραντ. Αλλοι έχουν ζητήσει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το θέμα αυτό. Εάν στο μετρό του Παρισιού υπάρχει σταθμός Στάλινγκραντ, υποστηρίζουν, γιατί το όνομα να απαγορεύεται στη Ρωσία;

Για την 60ή επέτειο του θανάτου του Στάλιν, το Κέντρο Διεθνούς Ειρήνης Κάρνεγκι πραγματοποίησε έρευνα που βρήκε ότι ο Στάλιν κατέχει μακράν την πρώτη θέση στον κατάλογο των μεγάλων ιστορικών προσωπικοτήτων για τους Ρώσους, μπροστά από τον Λένιν, τον Μαρξ και τον Μέγα Πέτρο. Το 1989, μόνο 12% των Ρώσων πίστευαν το ίδιο. Σήμερα φθάνουν το 50%. Το 1994, 27% των Ρώσων έβλεπαν θετικά τον Στάλιν. Το 2011 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 45%. Σχεδόν 50% πίστευαν ότι ο Στάλιν ήταν ένας σοφός ηγέτης που έφερε δύναμη και ευημερία στη Σοβιετική Ενωση. Ομως, ταυτόχρονα, το 68% συμφωνούσε ότι υπήρξε ανελέητος τύραννος, ένοχος για τον θάνατο εκατομμυρίων αθώων πολιτών. Το 60% υποστήριξε ότι ήταν πιο σημαντικό το ότι υπό την ηγεσία του οι Σοβιετικοί κέρδισαν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ηδη στον 19ο αιώνα, ένας ρώσος ποιητής είχε πει ότι είναι αδύνατο να γνωρίσεις εις βάθος τη Ρωσία μόνο με το μυαλό. Από τον τάφο του πίσω από το Μαυσωλείο του Λένιν, από τον οποίο τα οστά του απομακρύνθηκαν το 1961, ο Στάλιν θα πρέπει να χαίρεται ότι μπορεί ακόμα να διχάσει τον λαό που διοικούσε και τρομοκρατούσε πριν από 60 χρόνια.

Στο σπίτι μας είχαμε πάντα σταθερή άποψη για τον Στάλιν. Το 1941, η οικογένειά μου ήταν μεταξύ των χιλιάδων λιθουανών πολιτών που εστάλησαν στις πιο μακρινές περιοχές της Σιβηρίας. Επειτα από δύο χρόνια, άνω του 40% είχαν πεθάνει. Θυμάμαι έντονα πως οι γυναίκες στη γειτονιά μας έτρεχαν στον δρόμο κλαίγοντας υστερικά όταν έφθασαν σε εμάς τα νέα για τον θάνατο του Στάλιν. Εμείς, πάλι, ελπίζαμε ότι θα μπορούσαμε να πάμε πίσω στη Δανία, την πατρίδα της μητέρας μου, κάτι που συνέβη τέσσερα χρόνια αργότερα. Ευχαριστώ, σύντροφε Χρουστσόφ.

Είναι γεγονός ότι η εκστρατεία αποσταλινοποίησης δεν ολοκληρώθηκε ποτέ ούτε από τον Νικίτα Χρουστσόφ ούτε από τους διαδόχους του. Υπό τη μακρά ηγεσία του Λεονίντ Μπρέζνιεφ, ο Στάλιν παρέμεινε σε νεκρό σημείο της Ιστορίας που επέτρεψε σε μια μισοκρυμμένη κουλτούρα λατρείας στο πρόσωπό του να παραμείνει ως μείγμα περιφρόνησης και διαμαρτυρίας ενάντια στις αδυναμίες των ηγετών του Κρεμλίνου. Υπό τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τον τελευταίο σοβιετικό ηγέτη, και τον Μπόρις Γέλτσιν, τον πρώτο πρόεδρο της Ρωσίας, οποιαδήποτε απόπειρα αντιμετώπισης του σταλινισμού πνίγηκε στο πολιτικό χάος της εποχής.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν κατήγγειλε τις ζωές που χάθηκαν στη διάρκεια της εποχής του τρόμου, αλλά ποτέ δεν καταδίκασε τον Στάλιν. Προϊόν της KGB, η βάση του Πούτιν υπηρέτησε τη μηχανή τρόμου του Στάλιν. Κάθε κουβέντα για τη δημιουργία ενός εθνικού μνημείου για τα θύματα του Στάλιν έχει σταματήσει υπό τον Πούτιν. Και έτσι, αντί για την κάθαρση που η χώρα χρειάζεται και αξίζει, οι Ρώσοι θα συνεχίσουν να παλεύουν με έναν δικτάτορα που αρνείται να φύγει από τη ζωή τους. Οπως λέει το ρωσικό ρητό: «Το παρελθόν μας έχει πάλι γίνει τόσο απρόβλεπτο όσο το μέλλον μας».

Ο Σάμουελ Ράχλιν είναι δανός δημοσιογράφος που εργάζεται στην Ουάσιγκτον. Γεννήθηκε και έως τα 10 έζησε στη Σιβηρία.