[Ενστάσεις] Συλλογική ευθύνη

Η είδηση ότι ένας ακόμη από τους νεαρούς καταζητούμενους για τρομοκρατική δράση είναι γιος συνδικαλιστή της θεσμικής Αριστεράς σχολιάστηκε με διάφορους τρόπους. Αναλόγως είχαν σχολιαστεί και στο παρελθόν ανάλογες ειδήσεις – όπου παιδιά πολιτικών καταδικάστηκαν επειδή είχαν εμπλακεί (ή είχαν κατηγορηθεί ότι ενεπλάκησαν) σε φασαρίες, μερικές από τις οποίες είχαν αυτό που λέμε άρωμα τρομοκρατίας.

Και στην περίπτωση του καταζητούμενου και κατηγορούμενου γιου συνδικαλιστή (για τον οποίο επιπλέον ισχύει το τεκμήριο της αθωότητας) και σε άλλες περιπτώσεις, οι μετριοπαθείς πολίτες αυτής της χώρας, όσοι δηλαδή δεν σπεύδουν να στοιχηθούν σε μέτωπα αντιπαραθέσεων και πάση θυσία συγκρούσεων, απέφυγαν να συσχετίσουν τη δράση των νεαρών με τις πολιτικές επιλογές, τις θέσεις και την πορεία των γονέων τους. Σωστά. Οι πολιτικές διαφωνίες για μετριοπαθείς οπαδούς του διαλόγου και της δημοκρατίας δεν μπορούν με τίποτα να μεταφραστούν σε ανοίκειες επιθέσεις εξόντωσης πολιτικών αντιπάλων. Ευνόητο για όσους δεν πιστεύουν στη συλλογική ευθύνη να μη ζητούν και τη συλλογική τιμωρία όσων έχουν σχέση με παρεκκλίνουσα από τη δημοκρατία παράνομη δράση. Δεν είμαστε, δεν πρέπει να είμαστε ανθρωποφάγοι – και άλλωστε τα σωφρονιστικά συστήματα των δυτικών κοινωνιών τείνουν (έστω και αν δεν το καταφέρνουν πάντα) να δίνουν ευκαιρίες για επανένταξη στους παραβάτες.

Το ότι δεν υπάρχει συλλογική, άρα ούτε και οικογενειακή ευθύνη, το ότι δηλαδή η οποιαδήποτε καταδίκη ενός γιου ή μιας κόρης δεν μπορεί να είναι αιτία τιμωρίας και του πατέρα ή της μητέρας, δεν σημαίνει φυσικά ότι οι γονείς δεν έχουν (δυστυχώς) συνέπειες, οικονομικές, επαγγελματικές, ηθικές, ψυχολογικές – τις συνέπειες που απορρέουν από τη στενότητα της σχέσης και είναι συχνά οδυνηρές.

Με άλλα λόγια, η σχέση εξάρτησης και μαθητείας που έχουν τα παιδιά από τους γονείς τους, εκ των πραγμάτων, δεν μπορεί να μην έχει επηρεάσει τη διαμόρφωση του χαρακτήρα των παιδιών, το αξιακό σύστημα, τα πιστεύω τους, τις συμπεριφορές τους. Και εν πάση περιπτώσει, πολιτικοί και ιδεολογικοί χώροι που επιδιώκουν να εξηγήσουν την κοινωνική αναταραχή προσφεύγοντας στις ευθύνες της κοινωνίας, δεν είναι δυνατόν να μην αναγνωρίζουν τη δική τους ευθύνη στην ανατροφή και στη συγκρότηση των παιδιών τους.

Στο σημείο αυτό, όμως, αναφύεται ένα εύλογο ερώτημα: Αν γονείς με επιρροή και ολοκληρωμένη κοσμοθεωρία απέτυχαν στον διαπαιδαγωγητικό ρόλο τους έναντι των παιδιών τους, πώς επιμένουν να προσπαθούν να πείσουν ότι μπορούν να διαπαιδαγωγήσουν την κοινωνία;

Με άλλα λόγια, συλλογική ευθύνη δεν υπάρχει – αλλά τίποτε απ’ ό,τι μας συμβαίνει στη ζωή δεν μπορεί να μην έχει συνέπειες. Πώς γίνεται δηλαδή να μην αναλαμβάνουμε τις ατομικές ευθύνες μας, απαιτώντας από τους πολίτες να τις παραβλέψουν;