Θρίλερ χωρίς χάπι εντ στις Βρυξέλλες

Σε σκληρή μάχη χαρακωμάτων εξελίχθηκαν οι συζητήσεις για τη διαμόρφωση του κοινοτικού προϋπολογισμού από το 2014 έως το 2020 μέχρι να επιτευχθεί τελικά αργά χθες το απόγευμα συμφωνία. Ο μαραθώνιος των Βρυξελλών ξεκίνησε χθες με σχεδόν τρεις ώρες καθυστέρηση (στις 4 μμ αντί στη 1 μμ) επειδή οι χώρες είχαν επιδοθεί σε σκληρό παζάρι και αφού πρώτα είχε προηγηθεί από την Παρασκευή ολονύχτια διαπραγμάτευση που κράτησε μέχρι τα ξημερώματα του Σαββάτου για να γίνουν αλλαγές στις προτάσεις του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρόμπαϊ. Ολο αυτό το διάστημα οι αρχηγοί των εθνικών κυβερνήσεων επιδόθηκαν σε ένα μπαράζ εμπιστευτικών συναντήσεων σε κλειστό κύκλο.

Αρχικά δημιουργήθηκε ένα γκρουπ από την Καγκελάριο Μέρκελ, τον βρετανό Πρωθυπουργό Ντέιβιντ Κάμερον, τον γάλλο Πρόεδρο Φρανσουά Ολάντ, τον Βαν Ρόμπαϊ και τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, με σκοπό να βρεθεί κοινή συνισταμένη. Φάνηκε όμως από την αρχή ότι το χάσμα μεταξύ των χωρών που εισφέρουν τα περισσότερα χρήματα και εκείνων που εισπράττουν πόρους ήταν δύσκολο να γεφυρωθεί. Το στρατόπεδο των πρώτων εκπροσωπούσε ο Κάμερον, τον οποίο υποστήριζαν οι Πρωθυπουργοί της Ολλανδίας Μαρκ Ρούτε, της Σουηδίας Φρέντρικ Ράινφελντ και της Δανίας Χέλε Τόρνινγκ-Σμιντ.

Από την άλλη πλευρά είχε σχηματιστεί μία πλατιά συμμαχία χωρών, που προσέβλεπαν σε υψηλές επιδοτήσεις στον αγροτικό τομέα και στην ανάπτυξη. Επικεφαλής της συμμαχίας ήταν η τρόικα Γαλλίας,  Ισπανίας και Ιταλίας, που είχε μεταξύ άλλων την υποστήριξη της Πολωνίας και των υπόλοιπων χωρών της Νότιας Ευρώπης. Ο Ολάντ είχε προειδοποιήσει – σύμφωνα με τη γαλλική εφημερίδα «Φιγκαρό» – ότι δεν θα συμφωνούσε σε κάποιον συμβιβασμό, «ο οποίος θα παραμελούσε την αγροτική οικονομία και θα αγνοούσε τα αναπτυξιακά κίνητρα». Κάθετος ήταν όμως από την αρχή ο Κάμερον για την ανάγκη δραστικών περικοπών στον προϋπολογισμό, απειλώντας ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία (no deal) σε αντίθετη περίπτωση.

Μέρκελ, Βαν Ρόμπαϊ και Μπαρόζο εφάρμοζαν τη «διπλωματία του εκκρεμούς» ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα που έδειχναν όμως άκαμπτα. Η «Φιγκαρό» επικαλείται βρετανικές πηγές σύμφωνα με τις οποίες ο Ολάντ την Παρασκευή αρνήθηκε να συναντηθεί εκ νέου με τους αρχικούς συνομιλητές του, μάλιστα δεν απαντούσε καν στα επανειλημμένα τηλεφωνήματα του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρόμπαϊ.

Η κατάσταση ήταν κρίσιμη και ήταν ορατός ο κίνδυνος να οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρόμπαϊ είχε διαμηνύσει πριν από τη συνάντηση στους ευρωπαίους ηγέτες ότι οι διαπραγματεύσεις για τον κοινοτικό προϋπολογισμό ήταν ανέκαθεν δύσκολες και τραβούσαν σε χρόνο, θα μπορούσαν μάλιστα να χαρακτηριστούν ακόμη και «χαοτικές». Είχε προειδοποιήσει επίσης να μην ασχοληθούν με το δέντρο αλλά με το δάσος, μάταια όμως, αφού τα στενά εθνικά συμφέροντα καθόρισαν και αυτή τη φορά τη συμπεριφορά τους. Ο Κάμερον ζητούσε περικοπές – έστω και για συμβολικούς λόγους – στον διοικητικό μηχανισμό της ΕΕ, η Μέρκελ επέμενε – και λόγω καταγωγής- στην οικονομική βοήθεια προς την πρώην Ανατολική Γερμανία και ο Ολάντ δεν θα συναινούσε χωρίς κάποιο αναπτυξιακό πακέτο.

Ολες αυτές τις θέσεις έπρεπε να συγκεράσει με διπλωματικό τρόπο ο Ρόμπαϊ, έχοντας ως μεγαλύτερο σύμμαχο τις συνέπειες από μια δεύτερη αποτυχία στην προσπάθεια διαμόρφωσης του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού. Ορισμένες χώρες πάντως, όπως η Βρετανία, εκμεταλλεύθηκαν αυτή την πίεση για να περάσουν τις απόψεις τους. Αν δεν κατέληγαν οι ευρωπαίοι ηγέτες σε έναν προϋπολογισμό με ορίζοντα επταετίας, τότε θα παρέμενε σε ισχύ ο φετινός προϋπολογισμός ύψους 133 δισ. ευρώ. Αυτός όμως θα ίσχυε μόνον σε ετήσια βάση και μέχρι να βρεθεί οριστική λύση, οπότε θα γινόταν πολύ δύσκολος ένας μακροπρόθεσμος προγραμματισμός, ιδιαίτερα από τις υπερχρεωμένες χώρες.

Εξάλλου η εικόνα μιας Ευρωπαϊκής Ενωσης που δεν καταφέρνει να συνεννοηθεί θα ήταν καταστροφική και θα προκαλούσε εκ νέου αναταραχές στις διεθνείς αγορές. Το πρωί της Παρασκευής βγήκε λευκός καπνός καθώς διπλωματικοί κύκλοι εκτιμούσαν προσεκτικά ότι «έχει σχεδόν βρεθεί η λύση», μάλιστα ορίστηκε επίσημη συνέντευξη Τύπου για τη 1 το μεσημέρι. Ομως και εδώ σημειώθηκε καθυστέρηση δυόμισι ωρών, αφού οι ευρωπαίοι ηγέτες συνέχισαν να σβήνουν και να γράφουν αριθμούς μέχρι την τελευταία στιγμή.