[Τρίτη άποψη] Eνας μειωτικός πολλαπλασιαστής

Η αποκάλυψη, ή μάλλον η παραδοχή, ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), άρα και η Ευρωπαϊκή Eνωση που ακολουθούσε τυφλά τη μέθοδό του, έσφαλλαν στον τρόπο υπολογισμού των επιπτώσεων του Μνημονίου επί της ελληνικής οικονομίας, αντιμετωπίστηκε με τον καγχασμό που της άξιζε. Εναν καγχασμό διπλής μάλιστα  όψεως: από τους πολέμιους του Μνημονίου, για το τόσο καθυστερημένο «συγγνώμη, λάθος» του ΔΝΤ, που ούτε τις ανεπάρκειές του καλύπτει, ενώ και την αλαζονεία του, για μια ακόμα φορά, αναδεικνύει· από τους δε αμύντορες της δημοσιονομικής προσαρμογής, με την προβολή του επιχειρήματος ότι, όπως και να υπολογιστεί, ο πολλαπλασιαστής δεν ήταν ούτε η αιτία των δεινών μας ούτε λόγος να αλλάξουμε ρότα.

Και οι δύο οπτικές περιέχουν κομμάτια αλήθειας. Μόνο που, ακόμα και αθροιζόμενες, μένουν μισές, όπως μένει μισή κάθε συζήτηση που δεν εφαρμόζει τα πολιτικά συμπεράσματα από τα λάθη του χτες για τις αναγκαίες αλλαγές του σήμερα.

Το πρόβλημα με τον δημοσιονομικό πολλαπλασιαστή – με βάση τον οποίο επιχειρείται να υπολογιστεί το συνολικό ποσοστό μείωσης του ΑΕΠ μιας χώρας στην οποία επιβάλλονται εκτεταμένα δημοσιονομικά μέτρα – είναι προεχόντως πολιτικό. Η εμπειρία ενός οργανισμού όπως το ΔΝΤ, αλλά και η απλή γνώση μιας πραγματικότητας που δεν περικλείεται στα οικονομικά εγχειρίδια (κάτι που όφειλε να γνωρίζει ένας οργανισμός όπως το ΔΝΤ), θα έπρεπε να έχουν καταστήσει εξαρχής σαφές ότι, σε μια χώρα με τις παραγωγικές αδυναμίες και τα ελλείμματα της Ελλάδας, που δρα σε ένα περιβάλλον με τις θεσμικές αγκυλώσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τα δομικά προβλήματα της παγκόσμιας οικονομίας, οι «δευτερογενείς» επιπτώσεις από μια πολύ βίαιη λιτότητα θα ήταν καταλυτικές. Τόσο καταλυτικές, τόσο γενεσιουργές ενός φαύλου κύκλου ύφεσης – νέων μέτρων – βαθύτερης ύφεσης – άγονων μέτρων, που θα έπρεπε όχι μόνον να είχαν εξαρχής υπολογιστεί, αλλά και να είχαν οδηγήσει σε άλλη δομή προγράμματος στήριξης.

Υπ’ αυτή την έννοια, το αν ο πολλαπλασιαστής θα ήταν 0,5%, όπως τον υπολόγισε η τρόικα, ή 0,75%, όπως μοιάζει να λέει σήμερα το ΔΝΤ, ή ακόμα και 1,7%, όπως εκ των υστέρων δείχνει η πραγματική μείωση του ελληνικού ΑΕΠ, έχει πολύ μικρότερη σημασία από το ότι δεν χτύπησε το καμπανάκι που όφειλε να χτυπήσει.

Αυτό δεν σημαίνει όμως, ότι, έστω και με ένα γενετικά σαθρό πρόγραμμα, δεν έγιναν πράγματα που έπρεπε να γίνουν και δεν υπήρξε εξυγιαντική πρόοδος σε αρκετούς τομείς. Αρκεί να σκεφτούμε ότι, τουλάχιστον, μετρήσαμε τους δημοσίους υπαλλήλους μας και πάψαμε να προσλαμβάνουμε όπως τον παλιό καλό καιρό, ότι μάθαμε να φτιάχνουμε προϋπολογισμούς που να είναι προϋπολογισμοί και όχι ασκήσεις επί χάρτου, ότι κατεβάσαμε τα δημόσια έξοδα σε ανεκτά επίπεδα.

Φυσικά, τα περισσότερα μένουν να γίνουν: πέρα από την τάξη, να μπουν η λογική και η δικαιοσύνη στα δημόσια οικονομικά και, κυρίως, να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις δημιουργίας, μια διαδικασία που μπορούμε να την πούμε και ανάπτυξη.

Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει το μάθημα από τη δήθεν τεχνική αστοχία του ΔΝΤ, που στην πραγματικότητα ήταν πολιτική ήττα του, να χρησιμεύσει σε κάτι. Και αυτό δεν μπορεί να είναι άλλο από μια εκ των έσω αναπροσαρμογή του προγράμματος, χωρίς επίσημες συμφωνίες, που είναι αδύνατες, ή ανοιχτές συγκρούσεις, που θα έθεταν σε κίνδυνο τις κατακτημένες ισορροπίες.

Η κυβέρνηση ολόκληρη θα μπορούσε να επιχειρήσει αυτό που πρόσφατα πραγματοποίησε ο υπουργός Οικονομικών με τη μείωση του χρέους μέσω τιτλοποιήσεων: να πετύχει τους δεδομένους στόχους με άλλον τρόπο. Η στιγμή είναι κατάλληλη γιατί τα πλεονεκτήματα είναι πρωτόγνωρα: η βελτίωση της εικόνας και της αξιοπιστίας της χώρας, η ανυπαρξία άλλων έξωθεν πιέσεων τουλάχιστον ώς τον Σεπτέμβριο, η επίσημη αποδοχή ενός λάθους, που δικαιολογεί επανόρθωση, από τους εταίρους.

Αν η κυβέρνηση τολμήσει, θα μπορέσει ίσως να περάσει από τον άχρηστο πολλαπλασιαστή στον αναγκαίο πολλαπλασιασμό.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς