Η χώρα της ελιάς

Υπάρχει μια χώρα γεμάτη ιστορικές μνήμες και κειμήλια. Σε αυτή τη χώρα, χωρίς κανείς να συγκινηθεί, ένα λεωφορείο τρακάρει στην εντελώς απροστάτευτη ελιά κάτω από την οποία, σύμφωνα με την παράδοση, δηλαδή την εσωτερική αλήθεια του τόπου, δίδασκε ο Πλάτων. Μετά το ατύχημα και μπροστά στον φόβο νέου, ένα μεγάλο κομμάτι του κορμού της ελιάς μεταφέρεται σε κλειστό χώρο – στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, ως δέντρο, και όχι σε μουσείο, ως δείγμα πολιτισμού. Η ρίζα που απέμεινε στη θέση της, το ίδιο αφύλαχτη όπως και ο πρώην κορμός, πρόσφατα κόβεται, τεμαχίζεται και πωλείται από λαθροϋλοτόμους. Με την ίδια άνεση με την οποία άλλες ομάδες σχεδόν κάθε μέρα κόβουν, μεταφέρουν και πωλούν σε εμπόρους χαλκού κομμάτια ολόκληρα από καλώδια ηλεκτροδότησης ή ράγες τρένου.

Στην ίδια χώρα παράγεται το καλύτερο λάδι του κόσμου. Το είδος της ελιάς, το έδαφος, το κλίμα, ο τρόπος παρασκευής, η χημεία ανάμεσα στον τόπο και στους ανθρώπους οδηγούν σε αυτό το αποτέλεσμα. Πολλές ελιές όμως μένουν ανεκμετάλλευτες, γιατί πολλοί ιδιοκτήτες υπολόγισαν ότι τους συμφέρει περισσότερο να μετρήσουν απλώς τα δέντρα και να εισπράξουν την ευρωπαϊκή επιδότηση, παρά να μπουν στον κόπο και στο έξοδο της συλλογής και επεξεργασίας των καρπών. Αλλά και το λάδι που φτιάχνεται, ούτε βρίσκει στο εσωτερικό της χώρας παραγωγής την τιμή και την ανταπόκριση που του αξίζει ούτε εξάγεται ικανοποιητικά, παρά τη διεθνή ζήτηση για ακριβώς τέτοιου είδους διατροφικά προϊόντα.

Στη χώρα αυτή η πολιτική κατάσταση, που έχει δημιουργηθεί κάτω από την πίεση του Μνημονίου, τη φθορά των παραδοσιακών πολιτικών σχηματισμών, την πολυδιάσπαση της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης, οδηγεί αντικειμενικά στην ανάγκη ευρύτερων συνασπισμών. Ειδικά στον χώρο της λεγόμενης «Κεντροαριστεράς», η οποία, χάρις σε μια πολιτική κουλτούρα έντονα πολυσυλλεκτική, καλύπτει όλο το φάσμα από το μετριοπαθές κοινωνικά φιλελεύθερο κέντρο έως τη φιλομεταρρυθμιστική και φιλευρωπαϊκή Αριστερά, η ανάγκη συσπείρωσης υπό τις παρούσες συνθήκες είναι σχεδόν όρος επιβίωσης. Και όμως οι προσπάθειες μιας χαλαρής έστω συμπόρευσης, δημιουργίας μιας ελληνικού τύπου Ελιάς, πέφτουν προς το παρόν στο κενό, παραχωρώντας την πολιτική πρωτοβουλία είτε στην κλασική Δεξιά είτε στην αντισυστημική Αριστερά.     

Η χώρα για την οποία γίνεται λόγος είναι, θα το καταλάβατε, η δική μας. Και είναι μια χώρα, το δείχνουν τα παραπάνω παραδείγματα αλλά και πάμπολλα άλλα που θα μπορούσε ο καθένας να σκεφτεί, στον δημόσιο διάλογο και στη δημόσια πράξη της οποίας οι θεσμοί είναι πάντοτε στο επίκεντρο, αλλά σαν να ήταν κάτι εξωτερικό και όχι κομμάτι της καθημερινότητας της δημοκρατίας. Διαρκώς ζητάμε να φτιαχτούν από την αρχή, όχι να προστατευτούν και να ενδυναμωθούν: το αποδεικνύει χαρακτηριστικά η αέναη συζήτηση περί Συντάγματος, τελευταία και «περί συντακτικής παλιγγενεσίας», σαν να ήταν το Σύνταγμα -δηλαδή το πλαίσιο – το βασικό πρόβλημα και όχι το γεγονός ότι οι θεσμοί παραβιάζονται συστηματικά από αυτούς που ζητούν την αλλαγή τους. Είναι επίσης μια χώρα στην οποία η συζήτηση, και η ανάγκη, «παραγωγής» εξαντλείται σε γενικότητες και επικλήσεις και δεν έχει οδηγήσει ακόμη σε συγκεκριμένο σχέδιο για την εκμετάλλευση των πολλών υπαρκτών πλεονεκτημάτων και δυνατοτήτων. Είναι, τέλος, μια χώρα στην οποία, πίσω από τα παχιά λόγια περί ενότητας, τα μικροσυμφέροντα και οι τακτικισμοί εμποδίζουν, ακόμα και μέσα σε τέτοια κρίση και παρά τη διάχυτη κοινωνική πίεση, την ένωση των δυνάμεων και το ξεπέρασμα των παραδοσιακών σχημάτων.

Η χώρα αυτή έχει, το πιστεύω μετά τις τελευταίες εξελίξεις, ακόμα μία ευκαιρία αυτοσυνειδησίας ώστε να βγάλει τελικά το λάδι σε όσους την επιβουλεύονται και όχι στον εαυτό της.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς