Η ελληνική «διεθνής» του πενταγράμμου

Οτι η μουσική είναι γλώσσα παγκόσμια, λέγεται συχνά. Είναι γνώμη που μάλλον βασίζεται σε αναμφισβήτητα αξιώματα: αν, λόγου χάρη, ακουστούν ταυτόχρονα μια ντο, μια μι και μια σολ, το αποτέλεσμα θα είναι μια χαρούμενη συγχορδία που συνήθως ονομάζεται ντο ματζόρε και αυτό ισχύει είτε παίξεις τις τρεις νότες σε ένα χωριό της Κίνας, είτε σε μια μητρόπολη της Ευρώπης. Αν μάλιστα αντί για μι επιλέξεις τη μι ύφεση, η συγχορδία θα γίνει μελαγχολική, ντο μινόρε δηλαδή, και αυτό επίσης δεν αλλάζει, ακόμα και αν οι κάτοικοι εκείνης της μητρόπολης ή του χωριού αποφάσιζαν να πιστέψουν το αντίθετο. Ευτυχώς κανείς μέχρι στιγμής δεν το έχει κάνει και ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι επιφορτισμένοι με το επαγγελματικό παίξιμο των συγχορδιών, οι μουσικοί, αλλά και οι πιο σωματικοί υπηρέτες του πενταγράμμου, οι χορευτές δηλαδή, εκείνοι που στο άκουσμα μιας συγκεκριμένης ντο ματζόρε ξέρουν ποια συγκεκριμένα βήματα θα ακολουθήσουν τα πόδια τους, μπορούν να σταθούν σε μια ορχήστρα ή ένα μπαλέτο της πατρίδας τους όπως και σε μιας οποιασδήποτε άλλης χώρας. Για παράδειγμα, σε μια ορχήστρα ή ένα μπαλέτο της Ελλάδας. Στην Εθνική Λυρική Σκηνή, την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, την Καμεράτα, οργανισμοί που εδώ και καιρό επανδρώνονται με καλλιτέχνες, όχι γεννημένους σε επιλεγμένο γεωγραφικό μήκος και πλάτος, αλλά με την ικανότητα να μιλήσουν καλά την παγκόσμια γλώσσα που λέγαμε. Η μουσική υπόκρουση βέβαια της ζωής τους, εκτός από χαρούμενες συγχορδίες, μπορεί όπως συνηθίζεται να περιλαμβάνει και λιγότερο χαρούμενες ή ουδέτερες. Το αν αυτό έχει να κάνει με την καταγωγή τους, τις μουσικές επιδόσεις τους ή με οτιδήποτε άλλο, ας μας το πουν καλύτερα εκείνοι.

Εκείνη την αγγελία για οντισιόν στην Καμεράτα, τη διάβασε σε ένα μουσικό περιοδικό ενώ σπούδαζε στη Γερμανία. Βρισκόταν εκεί για να τελειοποιήσει τις επιδόσεις του στη βιόλα, τα μυστικά της οποίας έμαθε στη γενέτειρά του, την Αγκυρα. Κάπως έτσι, και ίσως επειδή χρειαζόταν περισσότερο ήλιο από αυτόν που πρόσφερε η Λειψία («πολύ κρύο μέρος για μένα, έχουν μόνο 3 εβδομάδες καλοκαίρι»), ο νεαρός Αλί, όχι μόνο ήρθε στην Αθήνα, αλλά γρήγορα ένιωσε και άνετα. «Επειτα από πέντε χρόνια στην Κεντρική Ευρώπη, το να έρθω εδώ ήταν σχεδόν σαν να γυρίζω στην Τουρκία» λέει γελώντας, αφού «μόνο τα γράμματα στις πινακίδες μού φάνηκαν διαφορετικά. Ο τρόπος ζωής μας είναι αρκετά κοινός, ακόμα και οι εκφράσεις μας, επομένως δεν ένιωσα πολύ αποξενωμένος». Εχει φτάσει μάλιστα να λατρεύει το Θησείο όπου μένει ή τον λόφο του Φιλοπάππου και όταν είναι στρεσαρισμένος κάνει μια βόλτα εκεί «και όλος ο θυμός εξαφανίζεται». Εχει φτάσει να κάνει στέκι του μια μικρή ταβέρνα με κρητικούς μεζέδες (σε σπαστά ελληνικά οι μεζέδες) και ένα μαγαζάκι με καλό ούζο και ρακί (σε σπαστά ελληνικά και τα ποτά). Το μόνο που τον ενοχλεί λιγάκι είναι η έλλειψη καθαριότητας. «Δεν με θυμώνει κιόλας, αλλά είναι κρίμα», λέει, «γιατί η Αθήνα έχει μεγάλη αρχαία ιστορία. Σύμφωνοι, υπήρχε και το κύμα αστυφιλίας, που οδήγησε μεταπολεμικά στη γρήγορη κατασκευή πολλών κατοικιών, η πόλη όμως θα μπορούσε να είναι η ομορφότερη της Ευρώπης». Αυτά βέβαια είναι παρελθόν. Για το μέλλον, ο Αλί μάλλον θα συνεχίσει να κάνει παρέα με τους έλληνες φίλους του, να ακούει ρεμπέτικα («δεν είχα ιδέα, εδώ τα έμαθα και εντυπωσιάστηκα που κατάγονται από τη Μικρά Ασία») αλλά και να εύχεται να δει περισσότερες ελληνοτουρκικές μουσικές συμπράξεις «γιατί είναι ένας πολύ καλός τρόπος να επικοινωνήσουν οι δύο λαοί, ακόμα και στα σημεία που διαφωνούν».

Φυσικά και τους αξίζει ξεχωριστή αναφορά. Ελα όμως που οι δύο χορευτές του μπαλέτου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, όχι μόνο ήρθαν στην Ελλάδα παρέα και προς το παρόν μένουν μαζί, αλλά και ενώ ο πρώτος, ο Μάικλ, γεννήθηκε στο Μπέρμιγχαμ και έμαθε χορό στη Σκωτία, ο δεύτερος, ο Αντριου, γεννήθηκε στη Σκωτία και έμαθε χορό στο Μπέρμιγχαμ. Οι συμπτώσεις σταματούν κάπου εδώ. Ο Αντριου πήγε στην οντισιόν της Λυρικής, γιατί από μια παλιότερη συνεργασία του με τον σκηνοθέτη της Ρενάτο Τζανέλα είχε εξαιρετικές εντυπώσεις. Ο Μάικλ, γιατί άκουσε τα καλύτερα από μια φίλη και είπε να δοκιμάσει. Οι γονείς τους, ακούγοντας για την οικονομική κρίση σχεδόν κάθε μέρα στα τηλεοπτικά δελτία, είχαν μερικές αμφιβολίες. «Αν όμως είσαι χορευτής, ξέρεις ότι πρέπει να πάρεις ρίσκο. Και φυσικά αγωνιούμε και εμείς όταν ακούμε διαρκώς για νέες περικοπές που κάνει η κυβέρνηση». Ο Μάικλ δοκίμασε και μια ακόμα έκπληξη: «Σε όλη μου τη ζωή πρέπει να έχω δει τρεις απεργίες όλες κι όλες. Εδώ, είδα από τη δεύτερη εβδομάδα. Τα πράγματα λειτουργούν διαφορετικά, αλλά το συνηθίζεις εύκολα τελικά». Ισως να τους βοηθάει και η κοινωνικότητά τους. Ο Μάικλ έχει εντοπίσει ένα μπαρ με την τηλεόραση σταθερά συντονισμένη στο αγγλικό ποδόσφαιρο, όπου παρακολουθεί επισταμένως τους αγώνες της Μπέρμιγχαμ. Ο Αντριου ενθουσιάζεται που οι περισσότερες παραστάσεις μπαλέτου είναι sold out και που «εδώ όλοι έρχονται στο θέατρο». Αμφότεροι ζουν στη Βικτώρια και χαίρονται που οι μαγαζάτορες κάθε πρωί τούς κουνάνε το χέρι πίσω από την τζαμαρία. Εχουν και πράγματα να ελπίζουν. «Να παίξει η Μπέρμιγχαμ με τον Ολυμπιακό ή τον Παναθηναϊκό», ο Μάικλ. «Να δυναμώσει κι άλλο ο θίασος, η ομάδα», ο Αντριου.

«Εχεις πέσει στην περίπτωση. Εγώ εγκλιματίστηκα πραγματικά χωρίς δυσκολία», λέει η Στέλλα σε αλάνθαστα ελληνικά και αρχίζει την αφήγηση της ιστορίας της. Που ξεκινάει από τη Σκόδρα της Βόρειας Αλβανίας, συνεχίζεται με την εγγραφή της στο τοπικό μουσικό σχολείο αφού οι δικοί της αντιλήφθηκαν την κλίση της στο βιολί και περνάει στο ελληνικό κεφάλαιο, κάπου εκεί στο 1993, όταν «με την αλλαγή του συστήματος προσφέρθηκαν σε Αλβανούς υποτροφίες από χώρες της Ευρώπης». Η δική της ήταν μουσική υποτροφία και προερχόταν από την Καθολική Εκκλησία, που κάλεσε και τη Στέλλα σε μια εστία στον Νέο Κόσμο, με το όνομα «Θεία Πρόνοια». Αφού εγκαταστάθηκε, έσπευσε να δώσει εξετάσεις στο Εθνικό Ωδείο και την ίδια ημέρα έμαθε ότι γίνονταν ακροάσεις και στην Κρατική Ορχήστρα Αθηνών. «Ημουν 18 ετών και όταν άκουσα τις λέξεις “State Orchestra” σκέφτηκα ότι είχα να κάνω με θηρία», λέει σήμερα. Ευτυχώς δεν πτοήθηκε. «Οι γονείς μας μάς μεγάλωσαν να είμαστε κύριοι του εαυτού μας από μικρή ηλικία, να τα βγάζουμε πέρα μόνοι μας, γι’ αυτό και είχαν θεωρήσει τότε ότι είναι καλύτερο να φύγω από την Αλβανία», λέει. Δεν την τρόμαξε τίποτα δηλαδή; «Δεν βίωσα ρατσισμό, άκουγα όμως και έβλεπα γύρω μου την ξενοφοβία και την έπαιρνα προσωπικά. Δεν καταλάβαινα τη γενίκευση. Υπήρχαν πολλοί άξιοι άνθρωποι ανάμεσα σε αυτούς που ήρθαν». Με αυτά στο μυαλό της, η Στέλλα εξέλιξε την τέχνη της μέχρι το επίπεδο του πρώτου βιολιού της ΚΟΑ, παντρεύτηκε με Ελληνα με τον οποίο απέκτησε μια κορούλα και άρχισε να απολαμβάνει τα μαγαζιά «με καλή ελληνική μουσική, ρεμπέτικα δηλαδή ή σμυρναίικα». Μάλλον όπως απολαμβάνει σήμερα και το ότι «οι Ελληνες μπορούν ακόμα και στα δύσκολα να γελάνε».

Από όσα λέει η Λιου υποψιάζεσαι ότι στην Κίνα, αν είσαι τόσο καλός στο βιολί όσο εκείνη, τουλάχιστον μια δουλειά είναι λίγο-πολύ εξασφαλισμένη. Οι σκέψεις αυτές βέβαια απασχόλησαν περισσότερο τους γονείς της παρά την ίδια. Γιατί πολύ πριν έρθει στην Ελλάδα είχε ήδη αφήσει πίσω της την πατρική εστία στην πόλη Κιαντζίν όπου γεννήθηκε, για να πάει στη Σαγκάη και να βελτιώσει τις μουσικές ικανότητές της, αλλά και να παντρευτεί. Είχε μάλιστα φτάσει μέχρι την Αγγλία για μεταπτυχιακά και ήταν εκεί που ένας δάσκαλός της τής είπε ότι αν δεν θέλει να σπαταλήσει δυνάμεις σε μουσικούς ανταγωνισμούς, καλύτερα να αναζητήσει δουλειά σε μια ορχήστρα. «Τον πρώτο καιρό στην Ελλάδα», λέει για όσα ακολούθησαν την επιτυχημένη ακρόαση στην Καμεράτα, «είχα απλώς ένα μικρό πρόβλημα με το ελληνικό φαγητό. Αναζήτησα επομένως», συνεχίζει γελώντας, «τα κινέζικα εστιατόρια». Εκτός από αυτά, βρήκε και συμπατριώτες της μέσω της πρεσβείας, παρότι τότε ήταν ακόμα ελάχιστοι. Ούτε να τηλεφωνήσει στην πατρίδα της δεν μπορούσε καλά καλά. Στο μεταξύ όμως οι Ελληνες, που της είχαν φανεί πολύ ζεστοί («ακριβώς όπως κι εμείς»), τη βοηθούσαν πρόθυμα σε ζητήματα όπως η εύρεση κατοικίας. Σήμερα ζει στον Χολαργό. Οι δύο κόρες που απέκτησε με τον πρώην πια άντρα της είναι ήδη στο εξωτερικό για σπουδές επίσης στη μουσική. Επισκέπτεται συχνά τους ηλικιωμένους γονείς της στην Κίνα, οι οποίοι ανησυχούν με αυτά που ακούν για την Ελλάδα. Στην οποία βέβαια η Λιου απολαμβάνει το κλίμα, τη φύση «και φυσικά τη δουλειά μου στην Καμεράτα». Ειδικά για την τελευταία, αν τη ρωτήσεις πόσο σημαντικό είναι να έχει στις τάξεις της μουσικούς από όλο τον κόσμο, σχεδόν θα σε κάνει να νιώσεις ότι μιλάς για το αυτονόητο: «Για τη μουσική, τα σύνορα των χωρών δεν έχουν ισχύ», θα πει. «Η μουσική είναι μουσική».