Ενα ισχυρό όραμα για το μέλλον

Προκειμένου να βρει διέξοδο από την τρέχουσα χρηματοπιστωτική κρίση, η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να προχωρήσει στη δημιουργία Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης. Ο δρόμος αυτός οδηγεί σε περισσότερη δημοκρατία και προς ένα μοντέλο διακυβέρνησης που συνάγει τα σωστά διδάγματα από τα λάθη του παρελθόντος.

«Θα έρθει μια μέρα που εσείς, Γαλλία, Ρωσία, Ιταλία, Αγγλία, Γερμανία, όλα τα έθνη της ηπείρου, χωρίς να αποποιηθείτε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ευκλεούς μοναδικότητάς σας, θα συνενωθείτε σε μια μεγαλύτερη κοινότητα και θα ιδρύσετε τη μεγάλη ευρωπαϊκή αδελφότητα…».

Το όραμα αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης το περιέγραψε ο Βίκτωρ Ουγκώ στα μέσα του 19ου αιώνα. Την εποχή εκείνη, την ήπειρό μας ανέμεναν ακόμα αιματηρές συγκρούσεις, οι οποίες έμελλαν να καταστρέψουν την Ευρώπη δύο φορές μέσα σε είκοσι χρόνια. Και όμως εμείς οι Ευρωπαίοι δημιουργήσαμε κάτι μοναδικό: σήμερα, πάνω από 500 εκατ. άνθρωποι ζουν στην ΕΕ ειρηνικά και ελεύθερα. Πάνω από 315 εκατ. άνθρωποι μοιράζονται ένα ενιαίο νόμισμα, το ευρώ. Με όλες τις ειδήσεις για τις κρίσεις, θα μπορούσε κανείς να νομίσει ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε κακό δρόμο. Εντούτοις, δεν επαληθεύτηκαν τα διάφορα τρομακτικά σενάρια σχετικά με τη διάλυση της ευρωζώνης, και δεν πρόκειται να επαληθευτούν.

Τώρα σημασία έχει να προετοιμαστεί σωστά το μέλλον. Για να επιλυθούν με επιτυχία τα προβλήματα, πρέπει πρώτα να αναλυθούν ορθά τα αίτια.

Με τη δημιουργία, το 1991 στο Μάαστριχτ, της νομισματικής ένωσης ιδρύθηκε μια ανεξάρτητη Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Οχι όμως και μια ευρωπαϊκή οικονομική κυβέρνηση. Στο πλευρό του ισχυρού προέδρου της ΕΚΤ δεν τέθηκε ένας ευρωπαίος υπουργός Οικονομικών, αλλά 17 υπουργοί Οικονομικών των κρατών-μελών. Υπάρχει ένα κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, αλλά όχι πραγματικός κοινός ευρωπαϊκός προϋπολογισμός. Εάν επιθυμούμε σταθερή και συγχρόνως αλληλέγγυα δημοσιονομική πολιτική, χρειαζόμαστε έναν ευρωπαίο υπουργό Οικονομικών υπεύθυνο ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, εξουσιοδοτημένο με σαφώς καθορισμένα δικαιώματα παρέμβασης έναντι των κρατών-μελών. Χρειαζόμαστε επίσης έναν ευρωπαϊκό προϋπολογισμό που να διαθέτει τα μέσα για να διαμορφώσει πραγματική αναπτυξιακή πολιτική προς το συμφέρον όλων των Ευρωπαίων.

Τα τρία τελευταία χρόνια έγιναν σημαντικές προσπάθειες για τη σταθεροποίηση της νομισματικής ένωσης. Ο νέος Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), που θα είναι σε θέση να ελευθερώσει μέχρι 500 δισ. ευρώ, αποτελεί ιστορικό επίτευγμα. Το ίδιο ισχύει για το ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Σύμφωνο, βάσει του οποίου 25 ευρωπαϊκές χώρες ανέλαβαν τη ρητή υποχρέωση να εξασφαλίσουν υγιή δημόσια οικονομικά και μείωση των εθνικών χρεών. Αυτά είναι σημαντικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης, αλλά αυτό που χρειάζεται είναι εμβάθυνση των πολιτικών και δημοκρατικών θεμελίων της σημερινής ΕΕ. Τόσο το Δημοσιονομικό Σύμφωνο όσο και ο ESM χρειάστηκε να θεσπιστούν εν μέσω κρίσης εκτός των ευρωπαϊκών συνθηκών. Ωστόσο, από δημοκρατική και κοινοβουλευτική άποψη, αυτό δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποτελέσει μακροπρόθεσμη λύση. Αντίθετα, κατά τη γνώμη μου, το ποιες απαιτήσεις πρέπει ή δεν πρέπει να επιβληθούν θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ανοικτής συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η γερμανίδα Καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ είχε προτείνει στις αρχές του χρόνου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μετατραπεί σε Ευρωπαϊκή Κυβέρνηση. Θεωρώ ότι αυτή η αλλαγή της ονοματολογίας είναι σωστή και ότι μάλιστα έχει καθυστερήσει. Εγώ η ίδια έχω εκλεγεί πέντε φορές διαδοχικά από τους πολίτες του Λουξεμβούργου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Και θα το θεωρούσα επιθυμητό να αποτελεί κανόνα στο μέλλον η εκλογή των επιτρόπων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Οι ευρωπαϊκές εκλογές του 2014 αποτελούν την ευκαιρία να ψηφιστούν οι τροποποιήσεις αυτές.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης θα χρειαστούμε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα που θα απαρτίζεται από δύο σώματα όπως και στις ΗΠΑ. Ισως μάλιστα χρειαστούμε μια ημέρα έναν άμεσα εκλεγμένο πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως ήδη έχει προτείνει ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Βεβαίως, δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε τις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης από τη μια ημέρα στην άλλη. Θα χρειαστούμε ασφαλώς νέες συνθήκες, και στη Γερμανία ίσως τροποποίηση του Συντάγματος. Πρέπει να διαπιστώσουμε κατά πόσον όλες οι χώρες της ΕΕ ή μόνο οι χώρες της ευρωζώνης θα τολμήσουν να επιλέξουν μια ομοσπονδιακή Ευρώπη. Η θέση του Ηνωμένου Βασιλείου θα διαδραματίσει εν προκειμένω αποφασιστικό ρόλο. Οι οικονομολόγοι Κένεθ Ρόγκοφ και Κάρμεν Ράινχαρτ στο βιβλίο τους This Time is Different αναφέρουν τα εξής:

«Υπό την πίεση της κρίσης μπορεί να προκύψει μια δυναμική την οποία δεν μπορούμε ούτε να φανταστούμε σήμερα: τελικά οι Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικότητα πολύ γρηγορότερα από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι».

Η Βίβιαν Ρέντινγκ είναι αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και επίτροπος Δικαιοσύνης και Θεμελιωδών Δικαιωμάτων