5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης

27/11/2012

Είναι πλέον αναμφισβήτητο γεγονός ότι οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν μια από τις κυριότερες αιτίες νοσηρότητας και θνησιμότητας στο σύγχρονο, δυτικό κόσμο. Η Ελλάδα δεν μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα, παρόλο που κατά τις δεκαετίες του παρελθόντος, αμέσως μετά το 2^ο Παγκόσμιο πόλεμο είχε το προνόμιο της καρδιοπροστατευτικής Μεσογειακής διατροφής.

Το 1999, η τυποποιηµένη κατά ηλικία θνησιμότητα από τις καρδιαγγειακές παθήσεις ήταν στους µεν άνδρες 26,4 θάνατοι ανά 10.000 άτομα και στις γυναίκες 20,3 ανά 10.000. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι τα χαμένα έτη ζωής λόγω καρδιαγγειακών παθήσεων είναι 4πλάσια στην Ελλάδα σε σύγκριση με τις χώρες με το μικρότερο δείκτη. Από το 1956 ως το 1988 στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος φανερώνουν ότι η ετήσια θνησιμότητα αυξάνεται, τόσο στους άνδρες, όσο και στις γυναίκες. Όμως, μεταξύ των ετών 1988 και 1999 παρατηρείται μείωση της θνησιμότητας και στα δύο φύλα.

Ειδικότερα για την στεφανιαία νόσο, με κυριότερο εκφραστή το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, η θνησιµότητα στους άνδρες ηλικίας 45-74 σχεδόν διπλασιάστηκε από το 1956 έως το 1978. Στη συνέχεια, και μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990, ο ρυθµός αύξησης μετριάστηκε, ενώ μετά το 1990 άρχισε να μειώνεται. Στις γυναίκες, η θνησιµότητα αυξανόταν μέχρι το 1990, σε μικρότερο βαθμό από ότι στους άνδρες, και μετά το 1990 άρχισε να μειώνεται.

Στο 5^ο συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα, 29/11 – 1/12 2012, στο Ξενοδοχείο Divani Caravel, θα ανακοινωθεί πλήθος εργασιών αναφορικά με τις νεώτερες εξελίξεις στην καρδιαγγειακή νόσο και την αθηροσκλήρωση γενικότερα. Ο τρόπος ζωής, οι θεραπευτικές προσεγγίσεις αλλά και η βασική γνώση της χημείας του οργανισμού είναι μερικά από τα θέματα που θα συζητηθούν στις 3 ημέρες του Συνεδρίου. Μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες για το ευρύ κοινό έρευνες που θα ανακοινωθούν είναι οι ακόλουθες:

· Σε μέτα-ανάλυση του Καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Κου Ελισάφ με το συνεργάτη του Κο Ρίζο, μελετήθηκε η επίδραση της χορήγησης ω-3-λιπαρών οξέων στην καρδιαγγειακή νοσηρότητα και θνητότητα 20 τυχαιοποιημένων μελετών όπου συμμετείχαν 68.680 ασθενείς και εμφανίστηκαν συνολικά 7.044 θάνατοι, 3.993 θάνατοι από καρδιακά αίτια, 1.150 αιφνίδιοι θάνατοι, 1.837 ΕΜ και 1.490 ΑΕΕ. Βρέθηκε ότι η χορήγηση ω-3 λιπαρών οξέων συνοδεύονταν από μια μικρή, και όχι στατιστικά σημαντική μείωση των εμφραγμάτων του μυοκαρδίου κατά 11%, των αιφνίδιων θανάτων κατά 13%, των θανάτων από καρδιακά αίτια κατά 9% και της ολικής θνητότητας κατά 4%.

· Σε συγκριτική μελέτη 1000 ασθενών με πρόσφατο έμφραγμα ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ) και συνομηλίκων τους υγιών ατόμων, που έγινε με την αιγίδα του Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών και της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό την επίβλεψη του Αναπληρωτή Καθηγητή Δημοσθένη Παναγιωτάκου, βρέθηκε ότι η προσθήκη αλατιού κατά τα γεύματα, μια συνήθεια που επικρατεί ανάμεσα στους έλληνες, συσχετίσθηκε με 81% μεγαλύτερη πιθανότητα για ισχαιμικό ΑΕΕ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το εύρημα ότι η επίδραση της προσθήκης αλατιού και κατανάλωσης αλμυρών τροφίμων ήταν πιο επώδυνη για τους συμμετέχοντες με χαμηλή προσκόλληση στο Μεσογειακό διατροφικό πρότυπο, αναδεικνύοντας έτσι την ιδιαίτερη καρδιοπροστατευτική αξία της μεσογειακής διατροφής. Στην ίδια μελέτη βρέθηκε ότι, μετά από έλεγχο για πιθανούς συγχυτικούς παράγοντες, για κάθε επιπλέον ποτήρι νερού που καταναλώνεται συσχετίσθηκε με 15% μικρότερη πιθανότητα για ισχαιμικό ΑΕΕ.

Συνεπώς, απλές διατροφικές αλλαγές, με έμφαση στη μείωση της πρόσληψης αλατιού και αλμυρών τροφίμων, στην αύξηση κατανάλωσης νερού, παράλληλα με καλύτερη προσκόλληση στη Μεσογειακή διατροφή, θα πρέπει να ενταχθούν στις στρατηγικές δημόσιας υγείας για την πρόληψη των ισχαιμικών ΑΕΕ.

· Σε άλλη μελέτη του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, της Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής, και της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, βρέθηκε ότι η κατανάλωση μπύρας βελτιώνει παραμέτρους της αγγειακής δομής και λειτουργίας υγιών μη καπνιστών, μεταγευματικά, γεγονός που μπορεί να αποδοθεί τόσο στο αλκοόλ, όσο και στα αντιοξειδωτικά.

· Σε μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό την επίβλεψη του Καθηγητή Μωυσή Ελισάφ, βρέθηκε ότι η συγχορήγηση νικοτινικού οξέος/laropiprant με συμβατική δόση του γνωστού υπολιπιδαιμικού φαρμάκου, της στατίνης, βελτιώνει συνολικά τόσο το λιπιδαιμικό προφίλ όσο και το φαινότυπο των υποκλασμάτων των LDL σωματιδίων, συμβάλλοντας στην επίτευξη των στόχων της υπολιπιδαιμικής αγωγής και πιθανά στην πρόληψη των καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

· Σε εργασία του από το Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής έρευνας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, βρέθηκε ότι ο έντονος ρυθμός που παρατηρείται σε έναν αγώνα καλαθοσφαίρισης και διατηρεί υψηλή καρδιακή συχνότητα, να είναι η κύρια αιτία αύξησης του οξειδωτικού stress στους αθλητές. Το ποδόσφαιρο αντίθετα διατηρεί για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα την αεροβική άσκηση μειώνοντας τα επίπεδα του οξειδωτικού stress, καταπονώντας λιγότερο τον οργανισμό.

· Σε μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, υπό την επίβλεψη του Καθηγητή Αστέριου Καραγιάννη, βρέθηκε ότι σε υπερτασικούς ασθενείς, ο συνδυασμός υγιεινοδιαιτητικών μέτρων με την αποτελεσματική ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και της χοληστερίνης για χρονικό διάστημα 6 μηνών, είχε ως αποτέλεσμα την ελάττωση κατά 41% του υπολογιζόμενου κινδύνου για εμφάνιση εμφράγματος του μυοκαρδίου τα επόμενα 10 χρόνια.

· Σε μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Κρήτης, υπό την επίβλεψη του Αναπληρωτή Καθηγητή Εμμανουήλ Γανωτάκη ελέγχθηκαν ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 χωρίς κλινική έκφραση διαβητικής νεφροπάθειας και φυσιολογικής απέκκριση λευκωματίνης, με σκοπό την ανίχνευση πρώιμων δεικτών νεφρικής προσβολής. Στους ασθενείς συγκριτικά με τους υγιείς μάρτυρες αναδείχθηκε αυξημένη απέκκριση ποδοκυτταρικών μορίων στα ούρα των διαβητικών υποδηλώνοντας ότι οι ασθενείς αυτοί παρουσιάζουν αυξημένη αποβολή ποδοκυττάρων από τα ούρα.

ΛΙΠΩΔΕΣ ΗΠΑΡ (η νόσος του 21ου αιώνα) και έμφραγμα μυοκαρδιου

Η λιπώδης διήθηση του ήπατος αποτελεί την πιο συχνή ηπατική νόσο (υπολογίζεται ότι έχει ήδη προσβάλει περίπου 2 εκατομμύρια Έλληνες) προκαλείται όταν το ήπαρ έχει περιεκτικότητα > 5% σε λίπος. Αυτό συνήθως οφείλεται σε παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο, διαβήτη, υπερλιπιδαιμία, υπέρταση και τους συνδυασμούς τους.Θεωρείται πολύ σημαντική αρρώστια γιατί αφ’ ενός αφορά μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού και αφ΄ ετέρου μπορεί να εξελιχθεί μετά από χρόνια σε κίρρωση και τελικά (σε μικρό ποσοστό) σε καρκίνο του ήπατος. Αλλά αυτό που άμεσα απειλεί τους ασθενείς με λιπώδες ήπαρ είναι η στεφανιαία νόσος. Από την μια οι παθήσεις που προκαλούν το λιπώδες ήπαρ είναι και παράγοντες κινδύνου για έμφραγμα και από την άλλη η ίδια η λιπώδης διήθηση είναι από μόνη της ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου της στεφανιαίας νόσου.

Μέχρι τώρα δεν υπάρχει κοινά αποδεκτή θεραπεία για το λιπώδες ήπαρ. Ανακοινώνονται όμως στο 5ο συνέδριο της Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης εμπειρία αλλά και διασταυρούμενα στοιχεία από μελέτες σε ελληνικό πληθυσμό, όπου η αντιμετώπιση των πολλαπλών παραγόντων που προκαλούν το λιπώδες ήπαρ, με βάση τις στατίνες μπορεί να προκαλέσει την επίλυση του προβλήματος και να θεραπεύσει το λιπώδες ήπαρ.Η άσκηση και η υγιεινή διατροφή αποτελούν βασικό συστατικό της θεραπείας αυτής, αλλά δυστυχώς όλοι οι ασθενείς δεν μένουν καιρό προσηλωμένοι σε αυτά. Η ταυτόχρονη, όμως, φαρμακευτική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, της υπέρτασης, του διαβήτη, της υπερλιπιδαιμίας μπορεί να λύσει το πρόβλημα. Το καινούριο στην προσέγγιση αυτή είναι η χρήση στατινών για την αντιμετώπιση της υπερλιπιδαιμίας. Μέχρι τώρα θεωρούνταν αντένδειξη η χορήγηση στατινών σε ασθενείς με υψηλές τρανσαμινάσες,όπως συμβαίνει στηνπλειοψηφίατων ασθενών με λιπώδες ήπαρ. Τώρα γνωρίζουμε όμως ότι αυτό δεν ισχύει σε άτομα που έχουν υψηλές τρανσαμινάσες λόγω λιπώδους ήπατος. Με τη χορήγηση στατινών στουςασθενείς αυτούςεπιτυγχάνεται η θεραπεία του λιπώδους ήπατος αλλά και η προστασία από την στεφανιαία νόσο (την οποία μέχρι τώρα στερούνταν) στην οποία οι ασθενείς αυτοί είναι επιρρεπείς λόγω των κοινών παραγόντων κινδύνου και της λιπώδους διήθησης που αυξάνει τον κίνδυνο αυτό ακόμη περισσότερο με ανεξάρτητο τρόπο. Έτσι ένα ταμπού πέφτει και ασθενείς σε υψηλό κίνδυνο για έμφραγμα μυοκαρδίου βοηθούνται σημαντικά.

ΣΚΛΗΡΙΑ ΤΩΝ ΑΡΤΗΡΙΩΝ ΣΕ ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΥΣ: Μέσο για εξατομίκευση της αντιυπερτασικής θεραπείας ;

Υπάρχουν αρκετά στοιχεία που δείχνουν σημαντική σχέση μεταξύ της “σκληρότητας” των αρτηριών και του συνολικού κινδύνου για έμφραγμα ή εγκεφαλικό σε υπερτασικούς ασθενείς (υπολογίζεται ότι περίπου 3 εκατομμύρια Έλληνες έχουν αρτηριακή υπέρταση). Η “σκληρότητα” των αρτηριών έχει συσχετισθεί με την ηλικία, το φύλο, το βαθμό ρύθμισης της υπέρτασης, τον σακχαρώδη διαβήτη, την παχυσαρκία και το κάπνισμα.

Θα συζητηθεί αναλυτικά στο 5ο συνέδριο της Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ηπρόσφατη γνώση ότι διάφορες κατηγορίες αντιυπερτασικών φαρμάκων έχουν διαφορετική επίδραση στην “σκληρότητα” των αρτηριών και ότι μερικά αντιυπερτασικά που ελαττώνουν την “σκληρότητα” περισσότερο μπορούν να ωφελήσουν τους υπερτασικούς περισσότερο απ’ ότι άλλα που δεν την ελαττώνουν (για τον ίδιο βαθμό ελάττωσης της αρτηριακής πίεσης), γιατί επηρεάζουν θετικά ακόμη ένα παράγοντα κινδύνου της καρδιαγγειακής νόσου.

Μπαίνει λοιπόν το θέμα εάν είναι χρήσιμο να μετράμε την “σκληρότητα” των αρτηριών και αυτό το καινούργιο εργαλείο να μας βοηθήσει στην επιλογή του κατάλληλου αντιυπερτασικού φαρμάκου και εάν θα την ξαναμετράμε μετά την έναρξη της θεραπείας για να ελέγξουμε την αποτελεσματικότητά της στο να δίνει αυτό το επιπλέον όφελος της ελάττωσης της “σκληρότητας” των αρτηριών.

Οδεύουμε σε μια εποχή εξατομίκευσης της θεραπείας των χρονίων παθήσεων και η μέτρηση της “σκληρότητας” των αρτηριών μπορεί να μας βοηθήσει στη εξατομίκευση της θεραπείας της αρτηριακής υπέρτασης με στόχο την περαιτέρω ελάττωση του καρδιαγγειακού κινδύνου στους υπερτασικούς ασθενείς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Ευκαιρία για επιστροφή στη Μεσογειακή Διατροφή και στα οφέλη της.

Η Ελληνική κοινωνία μαστίζεται τα 3 τελευταία χρόνια από βαριά οικονομική κρίση με περιοθοριοποίηση (ανεργία-φτώχεια) μεγάλου τμήματος του πληθυσμού. Αυτό οδηγεί σε αλλαγή των διατροφικών συνηθειών λόγω έλλειψης χρημάτων αλλά και λόγω της κατάθλιψης που εμφανίζουν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, ακόμη και αυτοί που έχουν εργασία. Η κατάθλιψη, ακόμη και η ελαφράς μορφής, έχει αναγνωριστείως ανεξάρτητοςπαράγοντας κινδύνου γιαστεφανιαία νόσο και θάνατο ακόμα και μεταξύ υγιών ατόμων, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους. Παραδοσιακά τα φτωχότερα τμήματα του πληθυσμού, ειδικά σε περίοδο οικονομικής κρίσης, στρέφονται σε φτηνότερες τροφές που περιέχουν όμως πολλά ζωικά λιπαρά και πολύ ζάχαρη. Το άγχος ή η κατάθλιψη μπορούν να οδηγήσουν σε υπερφαγία. Όλα αυτά τελικά προκαλούν παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο και διαβήτη που οδηγούν, μαζί με την κατάθλιψη, ως ανεξάρτητου παράγοντα, στο έμφραγμα ή/και στο θάνατο. Για τον ελληνικό πληθυσμό, που φαίνεται εξ’ ανάγκης να ασκείται περισσότερο λόγω της μερικής εγκατάλειψης του αυτοκινήτου του (υψηλό κόστος καυσίμων), θα είναι η χρυσή ευκαιρία να γυρίσει στην Μεσογειακή Διατροφή αντί να ακολουθήσει τον ολέθριο διατροφικό δρόμο που αναφέρεται παραπάνω. Κατά τα τελευταία 30 χρόνια έχει δειχθεί ότι η Μεσογειακή Διατροφή σχετίζεται με μειωμένη θνησιμότητα από κάθε αίτιο και βελτιώνει όλους τους παράγοντες κινδύνου της καρδιακής νόσου. Η αρχή έγινε από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 όταν η μελέτη των Επτά Χωρών υπογράμμισε την σημασία των διατροφικών συνηθειών. Η Ελλάδα τότε βρέθηκε να έχει την μικρότερη θνητότητα από καρδιακή νόσο παγκοσμίως, λόγω κυρίως της Μεσογειακής Διατροφής. Κάποια στοιχεία της (ελαιόλαδο, χόρτα, ψάρια) διατηρούμε ακόμη σε κάποιο βαθμό, πάντως περισσότερο από ότι οι Βορειοευρωπαϊκοί λαοί και οι ΗΠΑ. Αλλά η μελέτη ΑΤΤΙΚΗ έδειξε, σε πάρα πολλές διεθνείς δημοσιεύσεις της, ότι η Μεσογειακή Διατροφή έχει τη μέγιστη προστατευτική αξία όταν υιοθετείται ως σύνολο και όχι ως μεμονωμένα συστατικά. Με τα ευρήματα αυτά συμφωνούν και άλλες μελέτες από τον ελληνικό και διεθνή χώρο. Είναι λοιπόν ευκαιρία να επιστρέψουμε στις παλιές καλές διαιτητικές συνήθειες που δεν έχουν υψηλό κόστος και βοηθούν στην αντιμετώπιση όλων των παραγόντων κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου και θανάτου, της κατάθλιψης συμπεριλαμβανομένης.

ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ (ΕΣΤΩ ΚΑΙ ΜΕΤΡΙΟΥ ΒΑΘΜΟΥ): Σημαντικός παράγοντας κινδύνου για έμφραγμα ή εγκεφαλικό.

Η χρόνια νεφρική νόσος είναι ανεξάρτητος και σημαντικός παράγοντας κινδύνου καρδιαγγειακών παθήσεων. Αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία γιατί αφορά σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Στις ΗΠΑ, όπου υπάρχουν στοιχεία, το Εθνικό Ίδρυμα Νεφρολογίας ανακοίνωσε πρόσφατα ότι 26 εκατομμύρια Αμερικανοί (1/9) έχουν κάποιο βαθμό χρόνιας νεφρικής νόσου και ότι ένα εξαιρετικά μεγάλο και ανησυχητικό ποσοστό (1/3 ενήλικες, 73 εκατομμύρια άτομα) είναι σε κίνδυνο εμφάνισης χρόνιας νεφρικής νόσου επειδή έχουν ένα ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου, όπως υψηλή αρτηριακή πίεση, διαβήτη, δυσλιπιδαιμία ή οικογενειακό ιστορικό νεφρικής νόσου. Τα στάδια 1 και 2 δεν συνδέθηκαν με ιδιαίτερα αυξημένο κίνδύνο καρδιαγγειακής νόσου, το στάδιο 3 όμως θεωρείται υψηλού κινδύνου, και τα στάδια 4 και 5 πάρα πολύ υψηλού κινδύνου. Ενδεικτικό είναι ότι 8 εκατομμύρια αμερικανοί έχουν στάδιο 3 χρόνιας νεφρικής νόσου, ενώ μόνο 500 χιλιάδες σταδίου 4 ή 5 (παρόλο ότι είναι εξελικτική νόσος). Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι σταδίου 3 ασθενείς πεθαίνουν από έμφραγμα ή εγκεφαλικό πριν προλάβουν να μεταπέσουν στα επόμενα στάδια. Τα τελευταία χρόνια διαπιστώθηκε ότι η επιθετική αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου της χρόνιας νεφρικής νόσου στο στάδιο 3, όπου η κατάσταση είναι ακόμη αναστρέψιμη, μπορεί να αναστείλει την εξέλιξη της νόσου και να προστατεύσει τα άτομα που πάσχουν από αυτή από το να πάθουν έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Μεγάλες μελέτες επιβίωσης έδειξαν ότι μια στατίνη μπορεί να προκαλέσει υποστροφή της νόσου και να ελαττώσει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο σε διπλάσιο ποσοστό απ’ ότι σε άτομα που έχουν φυσιολογική νεφρική λειτουργία. Στο 5ο συνέδριο της Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης, ειδικά σε μια κοινή εκδήλωση με τη Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία, αναδεικνύεται, ίσως για πρώτη φορά στην Ελλάδα τόσο έντονα και με τόση σαφήνεια, το γεγονός ότι η επιθετική παρέμβαση στους παράγοντες κινδύνου της χρόνιας νεφρικής νόσου, ειδικά με στατίνες, μπορεί να προστατέψει τους ασθενείς από το να χρειαστούν τεχνητό νεφρό ή μεταμόσχευση νεφρού και ταυτόχρονα από το να μην πάθουν έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Αρκεί αυτό να γίνει έγκαιρα (στάδιο 3) πριν η νόσος γίνει μη αναστρέψιμη. Οι οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης, που υιοθετήθηκαν από τον ΕΟΦ, για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών κατατάσσει τη χρόνια νεφρική νόσο στις παθήσεις πολύ υψηλού κινδύνου, ισοδύναμα με την στεφανιαία νόσο και το διαβήτη και συνιστά επιθετική αντιμετώπιση με στατίνες.