Επιχείρηση «καθαρά θησαυροφυλάκια»

Η Ελβετία αλλάζει. Υπό τη διεθνή πίεση κρατών αποφασισμένων να καταπολεμήσουν τη φοροδιαφυγή και τη φορολογική απάτη για να ενισχύσουν τους προϋπολογισμούς τους, το γηραιό τραπεζικό απόρρητο της Ελβετικής Συνομοσπονδίας υποχωρεί. Αποσυντίθεται, ραγίζει. «Πρέπει να τελειώνουμε με την εικόνα του ελβετού τραπεζίτη που δέχεται με κλειστά τα μάτια μπαούλα παραγεμισμένα με χαρτονομίσματα», λέει ένας ελβετός διπλωμάτης. «Το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο έχει ορίσει ως στόχο μια πολιτική λευκού χρήματος».

Ετσι, το περίφημο τραπεζικό απόρρητο που ισχύει εδώ και πάνω από δύο αιώνες και περιλαμβάνεται σε νόμο από το 1934 – θεσπίστηκε για να εξασφαλισθεί διακριτικότητα για τους Γερμανούς που πήγαιναν στην Ελβετία για να προστατεύσουν τα χρήματά τους από το ναζιστικό καθεστώς – δεν μπορεί από το 2009 να αντιτάσσεται ως επιχείρημα στις φορολογικές Αρχές τρίτων χωρών. Για να βγει από τον κατάλογο των φορολογικών παραδείσων που δεν συνεργάζονται με τον ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης), η Ελβετία δέχθηκε να υπογράψει νέες φορολογικές συμβάσεις, οι οποίες επιτρέπουν την ανταλλαγή, κατόπιν αιτήματος, πληροφοριών με το εξωτερικό. Πρόκειται για μια παραχώρηση που ήταν αδιανόητη πριν από μόλις δέκα χρόνια.

Ζωτικής σημασίας. Με μερίδιο 10,3% του ΑΕΠ – σε σύγκριση, ο βιομηχανικός τομέας αντιστοιχεί στο 22% – η χρηματοπιστωτική δραστηριότητα είναι ζωτικής σημασίας για την Ελβετική Ομοσπονδία. Η αμφισβήτηση του τραπεζικού απορρήτου σε μια χώρα όπου το μη δηλωμένο χρήμα αντιπροσωπεύει, σύμφωνα με ανεπίσημες εκτιμήσεις, από το 60% έως το 80% των καταθέσεων στις τράπεζες σημαίνει κίνδυνο φυγής κεφαλαίων προς μακρινούς τόπους που μέχρι σήμερα διέπονται από λιγότερες κανονιστικές ρυθμίσεις ή είναι πιο «φιλικοί», όπως η Σιγκαπούρη ή οι Μπαχάμες. Με λίγα λόγια, κινδυνεύει να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την οικονομία.

Μεγάλη στροφή. Η κυβέρνηση καταπιάστηκε με το θέμα θέλοντας να αποκαταστήσει τη φήμη των τραπεζών της και παράλληλα να αποφύγει μια χρηματοπιστωτική κατάρρευση. Την άνοιξη του 2010 δημιουργήθηκε ένα υφυπουργείο για τα διεθνή χρηματοπιστωτικά θέματα, το οποίο ανατέθηκε στον πρώην υφυπουργό Εξωτερικών Μίχαελ Αμπιλ και επιτρέπει στο κράτος να μιλάει για λογαριασμό του και όχι πλέον για λογαριασμό των τραπεζών. «Η πολιτική στροφή ήταν μεγάλη και οι τράπεζες το κατάλαβαν», αναλύει ένας γνώστης των ελβετικών θεσμών. «Δεν είδαν το πράγμα με πολύ καλό μάτι». Η ελβετική κυβέρνηση συνειδητοποιώντας ότι βαδίζει στην κόψη του ξυραφιού έπαιξε τις καθυστερήσεις, διακινδυνεύοντας να εκνευρίσει τους γείτονές της και να δημιουργήσει παράλληλα ερωτήματα για το αν είναι πραγματική η βούλησή της να ανοιχτεί στη διεθνή συνεργασία, για το αν είναι αποφασισμένη να απαρνηθεί μια ημέρα το πολύτιμο τραπεζικό απόρρητο.

Συμφωνία ΡούMπιK. Το παιχνίδι που παίζει αυτή τη στιγμή η Ελβετία με τη Συμφωνία Ρούμπικ – από το όνομα της σπαζοκεφαλιάς «Κύβος του Ρούμπικ» που επινοήθηκε το 1974 από τον Ούγγρο Ερνό Ρούμπικ – προκαλεί ισχυρές επιφυλάξεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.

Βασισμένη στη φορολόγηση στην πηγή, αυτή η συμφωνία ανάμεσα στην Ελβετία και στις χώρες που την υπογράφουν έχει στόχο να διευθετήσει τις φορολογικές διενέξεις που αφορούν τους μη κατοίκους Ελβετίας οι οποίοι έχουν λογαριασμό στην Ελβετία με μη δηλωμένο περιεχόμενο. Διευθετεί τόσο το παρελθόν όσο και το μέλλον, δίνοντας στην Ελβετία την ευχέρεια να αποζημιώσει την ενδιαφερόμενη χώρα για τους φόρους που της έχουν διαφύγει, καθώς και την ευχέρεια να αντλεί μέσω των τραπεζών της από τις καταθέσεις τους μελλοντικούς φόρους. Ολα αυτά σε ποσοστό που θα προκύπτει από διαπραγμάτευση με τη χώρα προέλευσης, η οποία θα μπορεί να πάρει μια προκαταβολή. Αυτός είναι ένας τρόπος για να σταματήσουν ενδεχόμενες προσφυγές στη Δικαιοσύνη και ταυτόχρονα να διατηρηθεί το τραπεζικό απόρρητο. Για την Ελβετία η Συμφωνία Ρούμπικ αποτελεί στην πραγματικότητα μια εναλλακτική επιλογή από την αυτόματη ανταλλαγή φορολογικών δεδομένων μεταξύ των χωρών την οποία προτείνει ο ΟΟΣΑ.

Η Βρετανία και η Αυστρία έχουν ήδη υπογράψει αυτή τη συμφωνία, η Ιταλία και η Ελλάδα φαίνεται ότι έχουν μπει στον πειρασμό να το κάνουν. Πολύ περισσότερο που η Ελλάδα, στραγγαλισμένη οικονομικά, βλέπει να της προτείνονται ως προκαταβολή πολλές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.

Για πολλούς παρατηρητές η Ελβετία έχει πλέον κάθε συμφέρον να οικοδομήσει μια καινούργια εμπορική στρατηγική για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες της. «Οι Ελβετοί δίνουν με τη Συμφωνία Ρούμπικ μια μάχη οπισθοφυλακών. Ωστόσο έχουν ήδη αφομοιώσει το γεγονός ότι το τραπεζικό απόρρητο θα εξαφανιστεί», λέει ο Ντανιέλ Λεμπέγκ, πρόεδρος της MKO Διεθνής Διαφάνεια στη Γαλλία.