λήμματα

βουλευτής. Οταν του δίνεται ο λόγος στην Εθνική Αντιπροσωπεία, τον παίρνει για να μιλήσει και όχι για να διαβάσει την ομιλία που έχει ετοιμάσει ο ίδιος ή κάποιος τρίτος, αδιάφορο. Αν δεν κάνουμε λάθος, αυτό επιτάσσει ο κανονισμός του Σώματος, ο οποίος καταστρατηγείται βέβαια εδώ και δεκαετίες. Το βήμα της Βουλής δεν προορίζεται για αναγνώστες αλλά για αγορητές. Η κοινοβουλευτική διαδικασία είναι μια ακροαματική διαδικασία. Παραπέμπει στο δικανικό πρότυπο χωρίς να ταυτίζεται μαζί του. Φαντάζεστε την υπεράσπιση ή την πολιτική αγωγή σε ένα δικαστήριο να αγορεύουν από χειρογράφου, τους μάρτυρες να προσέρχονται κρατώντας στο χέρι τις καταθέσεις τους, τον κατηγορούμενο να διαβάζει την απολογία του; Κι όμως. Είκοσι χρόνια τώρα, οι έλληνες βουλευτές (τουλάχιστον οι όποιοι τυχεροί, «επικοινωνιακοί» ή ευνοημένοι) «μιλούν» στην τηλεόραση και διαβάζουν στη Βουλή αυτά που, υποτίθεται, έχουν να πουν. Η υποβάθμιση του Κοινοβουλίου δεν προέκυψε ως αποτέλεσμα μιας εκλογικής αναμέτρησης ή από τη φορτισμένη συγκυρία της περασμένης εβδομάδας. Είναι κι αυτή προϊόν μιας διαδικασίας που ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας εδώ και χρόνια. Απλώς, με γεμάτες (απολύτως ή σχετικώς) τις τσέπες μας δεν το βλέπαμε. Αναβλέψαμε όταν οι τσέπες άδειασαν.

διασκέδαση. Κυρίαρχη μορφή παιδείας (κουλτούρας, αν προτιμάτε) στο διάστημα της Μεταπολίτευσης. Εχει κι αυτή τους θεούς και τους ήρωές της. Μας συντρόφεψαν επί δεκαετίες. Δεν θα ήταν άδικο αυτό το κυρίαρχο ρεύμα της κοινωνίας μας να μην εκπροσωπείται σήμερα στο Κοινοβούλιο; Μα, θα πουν κάποιοι: τώρα, που η Μεταπολίτευση τίναξε τα πέταλα; Προσοχή: υπάρχει και άλλη άποψη. Η σεβάσμια δέσποινα, που είχε κάνει την είσοδό της στη σκηνή του ιστορικού χρόνου το 1974 ως παράφορη, παθιασμένη νεάνις, απλώς συνταξιοδοτήθηκε το 2009 λόγω τριακονταπενταετίας. Υπό μίαν έννοια, δηλαδή, είναι πάντα εδώ, μαζί μας.   

έκθεση. Οι επιδόσεις των κοινοβουλευτικών μας εκπροσώπων από του βήματος της Βουλής δεν τους απομακρύνουν, αντίθετα, τους φέρνουν πιο κοντά στο ακροατήριό τους, δηλαδή στους συναδέλφους τους, αλλά χάρη στις τηλεοπτικές μεταδόσεις και σε όλους εμάς. Είμαστε όλοι – πώς να το κάνουμε; – παιδιά της «Εκθεσης ιδεών». Μάθαμε να κρυβόμαστε πίσω από στερεότυπα που κατ’ ευφημισμόν τα βαφτίζουμε «ιδέες». Ολόκληρο θεσμό – «Βουλή των Εφήβων» – φτιάξαμε προς δόξαν των στερεοτύπων και της εκτόνωσης των νεανικών συναισθημάτων. Στο ίδιο μήκος κύματος, λοιπόν, κινείται το εκφραστικό εκκρεμές και της Βουλής (της ζωής) των ώριμων Ελλήνων: από επιφώνημα σε επιφώνημα. Από το αυτάρεσκο «ζήτω» για τις έτοιμες ιδέες μας στο αναθεματιστικό «κάτω» για τα πάθη και τα παθήματα που τροφοδοτήθηκαν (και) από τις ιδέες μας. Κι όλα αυτά γιατί συγχέουμε τις έννοιες «ιδέες» και «σκέψη» (βλ. λήμμα.)

επανάσταση. «Αποτελεί η μετατροπή (και όχι “τη μετατροπή”, όπως γράφτηκε εκ παραδρομής το περασμένο Σάββατο) του ελληνικού λαού σε συμπαγές, ενιαίο και αδιαίρετο αριστοκρατικό σύνολο».

ποτάμι. Οι όχθες του είναι το ιδεώδες σκηνικό για το ξεδίπλωμα της σκέψης. Η παραλία, με τη θάλασσα να χάνεται στο βάθος του ορίζοντα, εμπνέει την κίνηση του Οδυσσέα, τη φιλοδοξία του Αλκιβιάδη. Η όχθη του Ιλισού ή του Κηφισού τρέφει τη διανοητική χειρονομία του Σωκράτη, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη.

σκέψη. Σε αντίθεση με τις ιδέες, η σκέψη δεν εκτίθεται. Παράγεται ή δεν παράγεται κι αυτός που εκτίθεται είναι ο παραγωγός της. Ταυτόχρονα, η σκέψη παράγει. Τι; Κοινό χώρο. Δημόσιο χώρο. Αυτός είναι ο σκοπός της και δεν είναι τυχαία η ετυμολογική συνάφεια των όρων «σκέψη» και «σκοπός». Η παραγωγή δημόσιου χώρου δεν επιτελείται με την ανακοίνωση ιδεών, αλλά με την έκθεση ενός σώματος ενώπιον άλλων, συμπαρόντων σωμάτων. Το σώμα αυτό τροποποιείται μπροστά στα μάτια των άλλων στον βαθμό που ΑΓΩΝΙΖΕΤΑΙ να σκεφτεί και όχι να διαβάσει ένα χειρόγραφο. Τροποποιούμενο τροποποιεί τα σώματα των άλλων, τα κινεί. Αυτή η διπλή κίνηση είναι η σκέψη. Πρόκειται πάντα για έναν αγώνα – ένα δραματικό γεγονός. Αυτή είναι η δομική αρχή της Δημοκρατίας. Η παραγωγή σκέψης επ’ ακροατηρίω. Τυπικά η απόσταση που χωρίζει τη σημερινή Πλατεία Συντάγματος από την Πνύκα είναι αυτή που ήταν. Ασήμαντη. Απλώς ο χρόνος που έχει κυλήσει μας επιτρέπει να μιλάμε για διαφορά πλανητών.